Απόκριες στον Πύργο του 1915

Σκαλίζοντας τυχαία μερικά φύλλα της εφημερίδας "Πατρίς", ανατυπωμένα πριν από μερικά χρόνια με αφορμή την επέτειο της εκατονταετηρίδος κυκλοφορίας της, διάβασα μεταξύ άλλων ένα άρθρο από το φύλλο 5330 της Κυριακής 21 Φεβρουαρίου 1915. Ο αρθρογράφος μεταφέρει εντυπώσει από τον αποκριάτικο χορό της προηγούμενης βραδιάς, ο οποίος δόθηκε στο πιο γνωστό κέντρο της εποχής εκείνης στον Πύργο, το περίφημο καφενείο Κρόνιον.

Το Κρόνιον αποτελούσε σημείο αναφοράς για την διασκέδαση της αστικής τάξης στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Το κτήριο κατασκευάστηκε γύρω στο 1890 με σχέδια του Ερνέστου Τσίλλερ και ανήκε σε πλούσια οικογένεια του Πύργου. Ο πρώτος ιδιοκτήτης της επιχείρησης ονομαζόταν Μποσμποτίνης. 

Ευτυχώς, ο χρόνος στάθηκε καλός με την πλατεία του Πύργου, αφού εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις τα νεοκλασικά της κτήρια και η γενικότερη νεοκλασική αισθητική της, δείγματα της ευμάρειας από το εμπόριο της σταφίδας, γλίτωσαν από την "λαίλαπα" της αντιπαροχής από την δεκαετία του 1950 και έπειτα (η πλατεία Γεωργίου του Α΄ στην Πάτρα δεν είχε την ίδια τύχη). Έτσι, σώθηκε και το εξαιρετικό αυτό δείγμα αρχιτεκτονικής, που μπορεί κανείς να δει στην δεξιά πλευρά της πλατείας Σάκη Καράγιωργα (ή Επαρχείου), όπου στεγάζεται σήμερα η καφετέρια Ρεξ.

Όσο για το άρθρο που ανέφερα, το μεταφέρω εδώ απαράλλακτο, για να ρίξουμε μια κλεφτή ματιά στον Πύργο πριν από 97 χρόνια!

"ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΟΡΟΝ ΤΟΥ ΚΡΟΝΙΟΥ"

Ὁ χορὸς ποὺ ἐδόθη χθὲς τὸ βράδυ εἰς τὸ Κρόνιον ὑπερέβη πᾶσαν προσδοκίαν.

Μετημφιεσμένοι ἕνα σωρὸ κατέκλυσαν τὴν κομψήν, καίπερ κεκοσμημένην ἐναμίλλως πρὸς τὴν καλλιτεχνίαν τοῦ κ. Μποσμποτίνη, αἴθουσαν.

Ἐπίσης, καὶ ... ἀμασκάρευτοι πολλοί, πάρα πολλοὶ ἦλθαν συμβάλλοντες εἰς τὴν γενικὴν εὐθυμίαν, ἡ ὁποία σχεδόν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἦτο εἰς τὸ ζενίθ της. 

Πολλοὶ νέοι καὶ μὴ εἰς τοὺς καναπέδες - ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς - ἔρριπτον σερπαντίνες καὶ χαρτοπόλεμο.

Διεκρίθη καὶ μία παρέα, ἡ ὁποία κατεῖχε τὴν γωνίαν τοῦ "Κρονίου" καὶ ἡ ὁποία ἵστατο ὡς ἑλλανόδικος ἐπιτροπή, ὅταν ἐχόρευον ... οἱ ἄλλοι. 

Διεκρίθησαν δύο πιερρότοι σκορπίζοντες ζωὴν καὶ εὐθυμίαν εἰ τὴν αἴθουσαν.

Ἐπίσης, μία μικροῦλα δεσποινὶς παλῃάτσος μὲ ῥὸζ κοστοῦμι, ἡ ὁποία ἦτο πολὺ-πολὺ χαριτωμένη.

Ἡ κυρία μὲ τὸ φόρεμα τοῦ χρώματος τῆς ἐλπίδος - ὁ κύριος δηλαδή ὁ κρυπτόμενος - ἐχόρευσε καὶ πάλιν άκούραστος.

Καὶ ὁ σύντροφός της, ὁ ἱσπανὸς ἱππότης, διεκρίνετο.

Ὁ κ. Γαβριηλίδης ἦτο ὅλος ζωὴν καὶ ἔδοσε τὸν τόνον εἰς τὴν εὐθυμίαν τῆς ἑσπερίδος.

Ὁ κ. Ἰακωβίδης ἐπλειοδότει πάντοτε. 

Ὁ εὔζωνας τοῦ προχθεσινοῦ χοροῦ ἦτο μαῦρος ντομινοφόρος κ' ἔδιδε ... σερπαντίνες.

Ἦλθε καὶ ἕνας γνωστὸς καὶ γλεντζὲς κύριος μὲ ντόμινο ταγκὸ, ὁ ὁποῖος ἐχόρευσε ἀρκετά.

Ὁ κ. Ἀλικάκης - μὲ μαῦρο κοστοῦμι - ἀνεδαύλιζε τὴν εὐθυμίαν.

Αἱ κυρίαι που παρευρέθησαν ἀμεταμφίεσται, σὰν νὰ εὐρισκόντανε σὲ κάθε ἄλλο μέρος ἀπὸ ... χορὸ Ἀπόκρηας.  Καὶ νὰ συλλογίζεται κανεὶς πῶς ἤταν ἡ ἐορτὴ τῆς τρέλλας!

Ἐλησμόνησα κἄτι μαύρα ντόμινα, ποῦ ἐσκορποῦσαν εὐθυμίαν παντοῦ.

Καὶ μία παχοῦλα δεσποινὶς, ποῦ ἐχόρευσε θαυμάσια καὶ ἀκούραστα.

Μία παρέα ντομινοφόρων πρὸς τὸν Μπουφὲ μαζὺ μὲ κἄποιον ἠθοποιὸν τὤρριξαν στὴν μπύρα. 

Ἐν γένει ὁ χορὸς ἦτο ἄριστος καὶ ὀφείλονται συγχαρητήρια εἰς τὸν διευθυντὴν τοῦ "Κρονίου".

Ἡ ὑπηρεσία του μάλιστα ὑπῆρξε ἄμεμπτος καὶ περιποιητικωτάτη.

* Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το καφενείο Κρόνιον στα ιστολόγια 

Ιστορικά Θέματα (http://istorika-8emata.blogspot.gr/2008/04/blog-post_15.html)

και Ακροκέραμα (http://akrokerama.blogspot.gr/2012/06/rex.html).

* Στην πρώτη φωτογραφία (από το ιστολόγιο Ακροκέραμα) στιγμιότυπο μπροστά το καφενείο Κρόνιον την πρώτη ή δεύτερη δεκαετία του προηγούμενου αιώνα.

Το γάνωμα

Οι Απόκριες ή γουρνοσφάγια πλησιάζουν και φέτος και οι τελευταίες ετοιμασίες άρχισαν να γίνονται! Για την περιοχή μας το σφάξιμο των χοιρινών έχει καθιερωθεί να γίνεται την Πέμπτη πριν την Τσικνοπέμπτη, ώστε το αλατισμένο κρέας να σιτεύει μια εβδομάδα και να παστώνεται την γιορτινή αυτή μέρα.

Το βασικό σκεύος για το "λιώσιμο του γουρουνιού", δηλαδή το πάστωμα του χοιρινού κρέατος, είναι φυσικά το καζάνι ή κακκάβι στην τοπική ιδιόλεκτο, λέξη που προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη κακκάβη.

Τα κατασκευασμένα από χαλκό σκεύη, γνωστά και ως χαλκώματα ή τεντζέρια (<tencer = κουζίνα στην τουρκική) ή μπακίρια (<bakir = χαλκός στην τουρκική), που βρίσκονταν σε χρήση μέχρι πριν μερικές δεκαετίες, ήταν ως ένα βαθμό επικίνδυνα, καθώς ο χαλκός οξειδώνεται εύκολα και σε συνδυασμό με τα οξέα των φαγητών μπορεί να προκαλέσει δηλητηρίαση και να οδηγήσει ακόμη και στον θάνατο.

Γι' αυτό ανά τακτά διαστήματα τα κουζινικά κάθε σπιτιού (κατσαρόλες, τηγάνια, μπρίκια, και τα χάλκια μαχαιροπίρουνα και κουτάλες/πιρούνες μαγειρέματος) υποβάλλονταν στην διαδικασία του γανώματος. Η τέχνη αυτή εξασκείτο (και συνεχίζει σε μικρότερο βαθμό να εξασκείται ακόμη) από λίγους συγκριτικά τεχνίτες, που σπανιότερα την διδάσκονταν ως μαθητευόμενοι και συχνότερα την "κληρονομούσαν" ως επάγγελμα από τον πατέρα τους. Μάλιστα, το συγκεκριμένο επάγγελμα είναι σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένο με τους τσιγγάνους, καθώς το μεγαλύτερο ποσοστό των γανωματήδων ήταν (και είναι) τσιγγάνικης καταγωγής.

Η λέξη γανώνω αποτελεί μία από τις λέξεις που συνοδεύουν τους Έλληνες επί χιλιετίες. Ο τύπος γανάω απαντά ήδη στον Όμηρο, ενώ στην κλασική αττική διάλεκτο συναντάται ως γανόω. Και τα δύο σημαίνουν λάμπω/γυαλίζω, υποδεικνύοντας ότι και η αρχική σημασία του σύγχρονου γανώνω είναι "κάνω τα σκεύη να γυαλίσουν". Ο τεχνίτης που εκτελεί την διαδικασία ονομάζεται γανωματής ή καλαντζής, από την ουσία που χρησιμοποιείται για το γάνωμα, το καλάι (από το τούρκ. kalay = κασσίτερος).

Σε γενικές γραμμές οι διαδικασία έχει ως εξής:

Καταρχάς, το σκεύος καθαρίζεται εσωτερικά με την χρήση "σπίρτου", δηλαδή υδροχλωρικού οξέως, προκειμένου να απομακρυνθούν οι βρωμιές, οι σκουριές και το προηγούμενο στρώμα του καλάι. Ενίοτε, μετά το καθάρισμα με οξύ, τρίβεται και με άμμο.

Έπειτα, το καζάνι μπαίνει στην φωτιά, της οποίας  η ένταση δυναμώνει, όταν είναι αναγκαίο, με την βοήθεια ενός φυσερού. Όταν το καζάνι ζεσταθεί, ο καλαντζής βάζει μέσα κομμάτια από καλάι (δηλαδή κασσίτερο), τα οποία με την βοήθεια της θερμότητας λιώνουν. Τότε, το υγρό μέταλλο απλώνεται με την βοήθεια ενός βαμβακερού υφάσματος ή κομματιού βαμβακιού σιγά - σιγά σε όλο το εσωτερικό του σκεύους. Κάθε τόσο ο γανωματής πασπαλίζει τα σημεία που μόλις γάνωσε με νισαντίρι, δηλαδή σκόνη χλωριούχου αμμωνίου (από το τουρκ. nişadır). Αυτή βοηθά ώστε το καλάι να κολλήσει πάνω στα τοιχώματα του καζανιού και να μην ξεκολλήσει αμέσως μόλις το σκεύος ξαναμπεί στην φωτιά.

Όταν το καλάι στρώσει καλά στα τοιχώματα του καζανιού, μένει να κρυώσει και ξεπλένεται με κρύο νερό για να στερεωθεί η επίστρωση. Είναι πλέον έτοιμο να χρησιμοποιηθεί για μαγείρεμα, αλλά για μερικές μόνο φορές, αφού ανάλογα με την συχνότητα της χρήσης αλλά και το είδος των φαγητών που ετοιμάζονται μέσα στο σκεύος, το καλάι φεύγει νωρίτερα ή αργότερα.

Οι καλαντζήδες, βέβαια, δεν γανώνουν μόνο: επισκευάζουν τρυπημένα σημεία, κολλάνε ξεκολλημένα χαρβάλια (χερούλια) με την βοήθεια ενός ορυκτού, του βόρακα (<buraq, από την αραβική λέξη για το λευκό), και γενικά συντηρούν και επισκευάζουν όλα τα χάλκινα χρηστικά αντικείμενα.

 Σήμερα το πρωί είχα την ευκαιρία να δω ζωντανά την διαδικασία από έναν πλανόδιο καλαντζή και την γυναίκα του που έστησαν το υπαίθριο εργαστήριό τους στην είσοδο της πλατείας. Φαίνεται μάλιστα ότι είχαν αρκετή πελατεία, αφού γάνωσαν, όσο ήμουν εκεί τρία καζάνια και «κοκκίνησαν» το ένα από αυτά! Η τιμή κυμαίνεται ανάλογα με το μέγεθος του καζανιού από 20 έως 50 ευρώ!

Διοικητική υπαγωγή Μπρούμα (από την ίδρυση του κράτους ως σήμερα)

Η διοικητική διαίρεση του νέου ελληνικού κράτους υπήρξε πολυτάραχη, καθώς υπέκειτο συχνά στην γνωστή μάστιγα των Ελλήνων, το μέσο. Ενίοτε, ντόπιοι πολιτικοί, εξυπηρετώντας συμφέροντα του εαυτού τους ή τον ψηφοφόρων τους υποστήριζαν την μία ή την άλλη διοικητική διαίρεση. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της πρωτεύουσας του  Δήμου Ολυμπίων κατά τον 19ο και στις αρχές του 20ου αιώνα, η οποία άλλαζε κάθε λίγο (συνολικά γύρω στις 10 φορές), μεταφερόμενη από το Δούκα στο Κρεκούκι και πάλι πίσω!

Σε ό,τι αφορά το δικό μας χωριό, εντάχθηκε το 1833 από την Αντιβασιλεία του Όθωνα στον Δήμο Κυθηρίας (έδρα το Κρεκούκι), της Επαρχίας Ηλείας του Νομού Αχαΐας και Ήλιδος.

Τρία χρόνια μετά, το 1836, ο Όθωνας με νέο διάταγμα καταργεί την προηγούμενη διαίρεση του κράτους σε νομούς και εισάγει το σύστημα των Διοικήσεων, διατηρώντας όμως τους υπάρχοντες Δήμους. Έτσι το Μπρούμα, μαζί με τον Δήμο Κυθηρίας, υπάγεται πλέον στην Διοίκηση Ηλείας με έδρα τον Πύργο.

Το 1841 η πληθώρα των προφανώς μη λειτουργικών και πολυέξοδων Δήμων της χώρας μειώνεται. Οι 22 Δήμοι της Ηλείας συγχωνεύονται σε 8. Μεταξύ αυτών, από την ένωση των καταργηθέντων Δήμων Κλαδέας (Έδρα το Δούκα), Πίσσης (έδρα η Βύλιζα) και Κυθηρίας, σχηματίζεται ο νέος Δήμος Ολυμπίων με έδρα το Δούκα.

Το 1845 ο Όθωνας άλλαξε γνώμη για το σύστημα των Διοικήσεων, που είχε επιβάλλει το 1836, και αποφάσισε να το καταργήσει και να επαναφέρει τη διαίρεση σε Νομούς. Έτσι, την χρονιά αυτή βρίσκουμε το Μπρούμα να υπάγεται στον Δήμο Ολυμπίων της Επαρχίας Ηλείας του Νομού Αχαΐας και Ήλιδος.

Το 1899 ο μεγάλος Νομός Αχαΐας και Ήλιδος χωρίστηκε στα δύο, οπότε ο Δήμος Ολυμπίων ανήκε πλέον στην Επαρχία Ηλείας του Νομού Ηλείας. Αυτό κράτησε, ωστόσο, μόνο για 10 χρόνια, αφού το 1909 οι δύο Νομοί επανενώθηκαν.

Το δράμα των Δήμων και της σύστασής τους έληξε το 1912, όταν καταργήθηκαν όλοι οι Δήμοι του κράτους και εισήχθη το σύστημα των κοινοτήτων. Το Μπρούμα (και από το 1915 με το νέο όνομα Ηράκλεια) αποτέλεσε αυτόνομη κοινότητα της Επαρχίας Ηλείας του Νομού Αχαΐας και Ήλιδος.

Το σύστημα του 1912 διατηρήθηκε μέχρι και το 1997, με την εφαρμογή του σχεδίου "Καποδίστριας". Τότε, η Ηράκλεια έγινε ένα από τα δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας του Νομού Ηλείας.

Σήμερα, στο πλαίσιο του σχεδίου "Καλλικράτης", ανήκουμε σαν Τοπική Κοινότητα Ηράκλειας στην Δημοτική Ενότητα Αρχαίας Ολυμπίας, που μαζί με τις δημοτικές ενότητες Λαμπείας, Λασιώνος και Φολόης συνιστούν τον Δήμο Αρχαίας Ολυμπίας. Ο Δήμος Αρχαίας Ολυμπίας με την σειρά του υπάγεται στην Περιφερειακή ενότητα Ηλείας της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδος.

Θα μου πείτε, δύσκολα πράγματα να τα συγκρατήσει κανείς. Η σημασία τους έγκειται, εντούτοις, στο γεγονός ότι αποτελούν έμμεσα τεκμήρια της σχέσης ενός μικρού τόπου με τα μεγάλα κέντρα της περιοχής του. Το χωριό μας ακολούθησε την πορεία του Δήμου Ολυμπίων (όσο υπήρχε σαν διοικητική μονάδα), σε όλους τους σταθμούς της. Δεν είναι προφανές ότι αυτό καθορίζει την εξέλιξή του;

* Στην εικόνα, η σφραγίδα του Δήμου Ολυμπίων, καθορισμένη με Διάταγμα του 1867.

Διοικητική υπαγωγή Μπρούμα (ως την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους)

Η σημασία της διοικητικής διαίρεσης ενός κράτους, πέρα της προφανούς χρησιμότητας της ως εργαλείου ελέγχου της επικράτειας, δημιουργεί ένα είδος συνεκτικού δεσμού ανάμεσα στα τμήματα μιας επαρχίας, που πολλές φορές παίρνει και την μορφή της κοινής μοίρας είτε στις θετικές είτε στις αρνητικές εξελίξεις.

Το χωριό μας συνδέθηκε σε όλη του την ιστορική διαδρομή όχι με την ορεινή Ηλεία ή την επαρχία Ολυμπίας (Τριφυλία), αλλά με την πεδιάδα της Ηλείας, δηλαδή με το δυτικό, παραθαλάσσιο τμήμα και ακολούθησε τα βήματα της περιοχής αυτής μέχρι την δημιουργία του νεότερου ελληνικού κράτους ως και σήμερα.

Με δεδομένο ότι η πρώτη γνωστή επίσημη εμφάνιση του χωριού ανάγεται στα 1700, στην απογραφή του Βενετού Προνοητή της Πελοποννήσου Francesco Grimani, θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι η σύστασή του έλαβε χώρα την αμέσως προηγούμενη περίοδο, γνωστή ως πρώτη Τουρκοκρατία (1460-1687).

Την περίοδο αυτή ο Μοριάς είναι χωρισμένος σε 8 βιλαέτια (επαρχίες): 

1. της Κορώνης 

2. του Μυστρά

3. της Καρύταινας

4. της Μεθώνης

5. των Καλαβρύτων

6. των Παλαιών Πατρών

7. της Κορίνθου 

8. του Χλουμουτσίου (Hlumiç, δηλαδή της περιοχής γύρω από το κάστρο Χλεμούτσι).  Το βιλαέτι του Χλουμουτσίου χωριζόταν με την σειρά του σε 6 καζάδες (υποδιοικήσεις): του Χλουμουτσίου, του Άργους, της Τριπολιτσάς, της Θάνας, του Αγίου Πέτρου και του Αναπλιού (Ναυπλίου). Με δεδομένη την μεταγενέστερη διοικητική υπαγωγή, το Μπρούμα θα πρέπει να ανήκε στον Καζά του Χλουμουτσίου, μέχρι την κατάληψη της Πελοποννήσου από του Βενετούς το 1687.

Οι Βενετοί, ακολουθώντας σε γενικές γραμμές την προηγούμενη οθωμανική διοίκηση, χώρισαν την Πελοπόννησο σε 4 Provinciae (επαρχίες): 

1. Romania, 

2. Messenia 

3. Laconia 

4. Accaia

 καθεμιά από τις οποίες χωριζόταν σε 4 territorii (περιοχές). Την επαρχία Αχαΐας αποτελούσαν, δηλαδή, τα τερριτόρια των Καλαβρύτων, της Πάτρας, της Βοστίτσας και της Γαστούνης. Στο τελευταίο φαίνεται ότι υπαγόταν και το Μπρούμα, όπως υποδεικνύει η βενετική απογραφή του 1700.

Μετά την ανακατάληψη του Μοριά από του Τούρκους και μέχρι την σύσταση του αυτόνομου ελληνικού κράτους υπό τον Καποδίστρια, επιβλήθηκε από την οθωμανική διοίκηση ένα νέο διοικητικό καθεστώς. Ο Μοριάς, που αποτελούσε Πασαλίκι (ευρύτερη διοικητική επαρχία υπό την διοίκηση ενός Πασά) διαιρείτο σε 24 βιλαέτια: 

1. Πόλη της Τριπολιτσάς                             2. Περίχωρα της Τριπολιτσάς 

3. Καρύταινα                                              4. Φανάρι 

5. Λάλα                                                      6. Πύργος 

7. Γαστούνη                                                8. Πάτρα 

9. Καλάβρυτα                                             10. Βοστίτσα 

11. Κόρινθος                                              12. Ναύπλιο 

13. Άγιος Πέτρος                                        14. Άργος 

15. Πόλη του Μυστρά                                 16. Περίχωρα του Μυστρά 

17. Μονεμβασιά                                         18. Λεοντάρι 

19. Ανδρούσσα                                           20. Καλαμάτα 

21. Κορώνη                                                22. Μεθώνη 

23. Ναβαρίνο                                              24. Αρκαδιά

Μαζί με σχεδόν 180 ακόμα χωριά, το Μπρούμα ανήκε στο βιλαέτι της Γαστούνης.

Ο Καποδίστριας, τέλος, χώρισε το αυτόνομο (και όχι ακόμη ανεξάρτητο) ελληνικό κράτος σε επαρχίες, που δεν διέφεραν ιδιαίτερα από το προηγούμενο οθωμανικό σύστημα. Μια εικόνα για την εσωτερική διοίκηση της εποχής του Καποδίστρια δίνει η απογραφή της γαλλικής αποστολής υπό τον στρατηγό Μαιζόν το 1829. Μεταξύ των επαρχιών του κράτους ήταν η επαρχία Γαστούνης, διαιρεμένη σε 4 τομείς

1. Κάτω Ποταμού* (περιοχή της Ανδραβίδας και των περιχώρων)

2. Άνω Ποταμού (περιοχή της Γαστούνης και των περιχώρων)

3. Γούβες (από την Βαρβάσαινα έως το Λάλα)

4. Κάπελη (Κούμανι και περίχωρα)

Το Μπρούμα εμφανίζεται μεταξύ των χωριών του τομέα Γούβες, για τον οποίο δυστυχώς τα στοιχεία της απογραφής αυτής δίνονται κατά προσέγγιση.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι το χωριό ήταν πάντοτε συνδεδεμένο με τα κέντρα λήψης αποφάσεως της περιοχής (μέχρι την εποχή του Καποδίστρια, δηλαδή, με την Γαστούνη, την έδρα της ισχυρής οικογένειας των Σισίνηδων), όπως συνέβη και με την μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους πορείας του.

Σε επόμενη ανάρτηση θα παρουσιαστεί η πορεία της διοικητικής υπαγωγής του χωριού από την βασιλεία του Όθωνα και εξής.

* Οι περιοχές Άνω Ποταμού και Κάτω Ποταμού χωρίζονται προφανώς από το μεγάλο ποτάμι του κάμπου, τον Πηνειό.

(Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο προέρχεται από το ιστολόγιο androni.blogspot.com και αναπαριστά την διοικητική διαίρεση του Μοριά κατά την δεύτερη Τουρκοκρατία μαζί με στοιχεία από την περίοδο του Καποδίστρια)

Αληθινά Χριστούγεννα

Χρόνια πολλά σε όλους!
Πέρασαν και τα φετινά Χριστούγεννα, από τα πιο δύσκολα ίσως  των τελευταίων δεκαετιών. Είναι φυσικό μέσα σε αυτήν την κατάσταση η διάθεση να λείπει για όσα είχαμε συνηθίσει άλλες φορές, αν δεν λείπει ήδη η δυνατότητα να ανταπεξέλθουμε στις ανάγκες και τις επιθυμίες μας με τον ίδιο τρόπο.
Κοιτάξτε, όμως, τριγύρω μας. Ο κόσμος ξαναγυρίζει στα πατρικά σπίτια, σε σπίτια φίλων, αντί σε πολυτελή και πανάκριβα εστιατόρια. Ξαναγυρίζει στην λιτή αφθονία του ελληνικού σπιτιού. Οι περισσότεροι γιορτάσαμε δυο και τρεις οικογένειες μαζί, όχι μόνο επειδή έχουμε ανάγκη να μοιραστούμε τα έξοδα, αλλά πολύ περισσότερο επειδή θέλουμε να νιώσουμε την ασφάλεια της αγάπης των δικών μας προσώπων, την ασφάλεια που μας λείπει σε αυτό το ολισθηρό περιβάλλον.
Αν δεν είναι αυτό το πραγματικό νόημα των Χριστουγέννων, μήπως είναι η λάμψη από τα κρύσταλλα και τα επίσημα σερβίτσια; Τοῦτο δεῖ ποιεῖν κακεἶνο μὴ αφιέναι που θα έλεγε και η Αιτία της γιορτής.
Κι αν το Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία το προσπερνάμε σαν μια ασήμαντη λεπτομέρεια της χριστουγεννιάτικης ιστορίας, ακόμη κι αν κάποιοι αρνούνται να πιστέψουν ότι ακούστηκε οπουδήποτε πάνω στην γη (ή πάνω από αυτήν), δεν μπορούμε παρά να παραδεχτούμε ότι το μήνυμα του είναι αναγκαίο, φέτος περισσότερο από τις περασμένες χρονιές.
Πόσοι από εμάς έχουν στην καρδιά τους και στις οικογένειές τους ειρήνη και καλή διάθεση προς τους διπλανούς τους; Ακόμη κι αν κάποιος δεν δέχεται το παραμικρό από την θρησκεία Αυτού που γεννήθηκε μέσα στα άχυρα, θα δεχτεί ότι η αρμονική συμβίωση με τον εαυτό μας και με τους γύρω μας είναι ο μοναδικός τρόπος να προοδεύσει ο κόσμος.
Αν, λοιπόν, η οικονομική κρίση είναι το μέσο για να κατακτήσουμε από την αρχή αυτήν την εἰρήνη και την εὐδοκία, ας το εκμεταλλευτούμε. Σπανίως το κακό έρχεται μόνο του!
Χρόνια πολλά και καλά!

* Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο προέρχεται από το προσωπικό μου αρχείο και είναι η μοναδική τοιχογραφία που σώζεται, στην κόγχη της Προθέσεως, στον παλαιό ναό Αγίου Βασιλείου Χελιδονίου.

Ηλειακή Πρωτοχρονιά 13

Ο ελληνικός πολιτισμός, σε όλην του την ιστορική διαδρομή, διέπεται μεταξύ άλλων από την ιδέα της συνέχειας. Θυμηθείτε ήδη τον Όμηρο, ο οποίος περιγράφει τον μυκηναϊκό πολιτισμό σαν να τον ζει ακόμη στην εποχή του, αν και οι τελευταίες εκλάμψεις του σημειώθηκαν εκατονταετίες πριν την τελική σύνθεση των ομηρικών επών. Θυμηθείτε την λογοτεχνία της κλασικής και ελληνιστικής εποχής, για την οποία οι μυθικές αφηγήσεις του Ομήρου δεν είναι μύθος αλλά ιστορία. Φέρτε στο μυαλό σας τα κείμενα των πρώτων εκκλησιαστικών Πατέρων και των μετέπειτα βυζαντινών συγγραφέων, όπου η αρχαιοελληνική διανόηση διατηρείται ζωντανή και γίνεται αντικείμενο γόνιμης επεξεργασίας. Ανακαλέστε ακόμη τα ποιήματα του Καβάφη και του Σεφέρη, όπου ο αρχαίος και ο βυζαντινός κόσμος απεικονίζονται ζώντες.

Αν αναλογιστούμε όλα αυτά, δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε τον λόγο της άνθησης και στις μέρες μας της μελέτης της ιστορίας και του πολιτισμού που μας παραδόθηκε. Δεν είναι παράξενο, επίσης, που η Ηλεία έχει προς την κατεύθυνση αυτή καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια. Μεταξύ των αξιόλογων εντύπων που κυκλοφορούν (και κυκλοφόρησαν ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα) ένα από τα πλέον αξιόλογα και σοβαρά είναι η Ηλειακή Πρωτοχρονιά των εκδόσεων Βιβλιοπανόραμα, της οποίας ο καινούριος τόμος με τίτλο Ηλειακή Πρωτοχρονιά 13 κυκλοφόρησε αυτές τς μέρες.

Πρόκειται για έναν καλαίσθητο, αλλά κυρίως επιστημονικά επαρκέστατο τόμο 608 σελίδων, με κείμενα 83 μελετητών (μεταξύ αυτών και εμού) προσανατολισμένα στην έρευνα επί της ιστορίας και λαογραφίας της Ηλείας διαχρονικά. 

Είναι ενδεικτικό ότι μεταξύ των γραφόντων συγκαταλέγονται αξιοσέβαστα πρόσωπα, όπως ο μητροπολίτης Ηλείας κ. κ. Γερμανός και λόγιοι ιερείς της μητρόπολης, αλλά και άλλοι επιφανείς επιστήμονες, όπως η νυν Έφορος αρχαιοτήτων Γ. Χατζή-Σπηλιοπούλου και άλλοι αρχαιολόγοι με γνωστό έργο στις ηλειακές αρχαιότητες.

Όπως τονίζεται στο δελτίο τύπου του τόμου, πρόκειται για μία συλλογή κειμένων με διαχρονική αξία, που θα χρησιμεύσει ως εποικοδομητικό και ενδιαφέρον ανάγνωσμα όχι μόνο σήμερα και αύριο, αλλά σε κάθε μελλοντικό μελετητή της ηλειακής ιστορίας.

Η δική μου επαφή με τους ανθρώπους των εκδόσεων Βιβλιοπανόραμα μου έδειξε καταρχάς ότι πρόκειται για άτομα με μεγάλη αγάπη για τον τόπο και την ιστορία του, αλλά κυρίως για ευγενικούς και καταδεκτικούς ανθρώπους, που είναι πρόθυμοι να στηρίξουν το έργο νέων ανθρώπων. 

Η εξασέλιδη μελέτη μου με τίτλο "Οι Ιωνιάδες Νύμφες της Ηλειακής Ηράκλειας" προσπαθεί να συγκεντρώσει και να σχολιάσει όσα στοιχεία μας παρέδωσαν τα αρχαία κείμενα περί της λατρείας των Νυμφών της αρχαίας πισαϊκής πόλης. Πρόκειται ουσιαστικά για την πρώτη μελέτη για την Ηράκλεια στην σειρά της Ηλειακής πρωτοχρονιάς.  Η πρόσκληση των υπευθύνων ήδη από τώρα για συμμετοχή μου στον επόμενο τόμο είναι γι'αυτό εξαιρετικά τιμητική και, υπ' αυτή την έννοια, απόλυτα δεσμευτική. Άλλωστε, πως είναι δυνατόν να αρνηθεί κανείς την συμμετοχή του σε ένα έργο γεννημένο από την αγάπη των ανθρώπων αυτών για τον τόπο μας; Φαίνεται δε πως η αγάπη αυτή είναι μεταδοτική!

Φθινοπωρινός περίπατος

Μιας και για λίγες μέρες είμαι στο χωριό, σκέφτηκα να εκμεταλλευτώ το απόγευμα και να περπατήσω στη φύση, που έπαψε να είναι τόσο εχθρική όσο το καλοκαίρι και καλεί για ηρεμία!

Από την βόλτα αυτή σας δίνω μερικές φωτογραφίες, που τράβηξα με το κινητό, από όσα χαρακτηριστικά της εποχής και του τοπίου συνάντησα!

Η ντόπια άγρια ορχιδέα.

Τμήμα κεραμικού (τούβλου) στο Σαμάκι.
Στην γύρω περιοχή δεν υπάρχει κανένα άλλο
ίχνος ανθρώπινης παρουσίας.

Η φύση ξαναγεννιέται!