Ο Αϊ- Γιάννης στην τοπική παράδοση

Οι εορτές της Εκκλησίας, ιδίως παλαιότερα για τις αγροτικές κοινωνίες, εκτός από ευκαιρία για

απόδραση από την καθημερινή κούραση και για απόλαυση φαγητού, το οποίο τον υπόλοιπο καιρό αντιμετωπιζόταν με φειδωλότητα, αποτελούσαν και ορόσημα για τις ασχολίες τους. Συγκεκριμένες γιορτές σηματοδοτούσαν την έναρξη της κατάλληλης περιόδου για την εκτέλεση μια αγροτικής εργασίας ή για την συγκομιδή των καρπών:  η εορτή του Ευαγγελισμού π.χ. σημειώνεται, μεταξύ άλλων, σε παλαιά εγχειρίδια της Αγροτικής Τράπεζας ως το όριο, πριν από το οποίο πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η φύτευση της πατάτας.

Μάλιστα, πολλές φορές το όνομα του εορταζομένου Αγίου δημιουργεί με βάση την παρετυμολογία γεωργικά έθιμα: π. χ. στην εορτή του Αγίου Πολυκάρπου (23 Φεβρουαρίου), οι γεωργοί "φοβερίζουν" τα επί χρόνια άκαρπα δέντρα, χτυπώντας τον κορμό τους με το τσεκούρι. Είναι προφανής εδώ η παρετυμολογική σύνδεση του ονόματος του Αγίου Πολυκάρπου (<πολύς + καρπός) με την καρποφορία των δέντρων.

Η συχνότητα με την οποία εορτάζονται κατά την διάρκεια του έτους γεγονότα από την ζωή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου αποτελεί ίσως και την εξήγηση για την ισχυρή σύνδεσή του με τις αγροτικές εργασίες και την ζωή της υπαίθρου. Η μνήμη του τιμάται έξι φορές ετησίως, είναι δηλαδή ο περισσότερο τιμώμενος άνθρωπος μετά την Παναγία. 

Στο εκκλησιαστικό έτος, που ξεκινά με την 1η Σεπτεμβρίου, η πρώτη εορτή προς τιμή του είναι "Η σύλληψις του Τιμίου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου" (23 Σεπτεμβρίου) κατά την οποία εορτάζεται η αναγγελία της γέννησης του στον πατέρα του, Ζαχαρία. Στην περιοχή μας η εορτή αποτελεί αφορμή για το πανηγύρι (παλαιότερα ζωοπανήγυρη) του Βάραγγα, όπου βρίσκεται και ναΰδριο, μετόχι του Παναγίου Τάφου. Εννέα ακριβώς μήνες μετά (όσο δηλαδή διαρκεί μια εγκυμοσύνη), στις 24 Ιουνίου, εορτάζεται το "Γενέθλιον του Προδρόμου" ή, όπως είναι γνωστή η εορτή στην τοπική παράδοση "του Αγιαννιού του Ριγανά". Η λαϊκή ονομασία της γιορτής φανερώνει την σύνδεσή της με την συγκομιδή της ρίγανης, η οποία την εποχή εκείνη βρίσκεται στην πλήρη ανάπτυξή της. 

Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι οι εορτές της Σύλληψης και της Γέννησης του Προδρόμου έχουν κανονιστεί από την Εκκλησία έξι ακριβώς μήνες πριν της αντίστοιχες γιορτές της σύλληψης και της γέννησης του Χριστού (δηλαδή του Ευαγγελισμού και των Χριστουγέννων αντίστοιχα), αφού σύμφωνα με το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, όταν η Ελισάβετ, η μητέρα του Προδρόμου, ήταν έγκυος έξι μηνών, η Παναγία συνέλαβε τον Χριστό. 

Οι υπόλοιπες εορτές του Προδρόμου είναι η Σύναξη του Προδρόμου (7 Ιανουαρίου), Α΄ & Β΄ Εύρεση της κεφαλής του Προδρόμου (24 Φεβρουαρίου), Γ΄ Εύρεση της κεφαλής του Προδρόμου (25 Μαΐου) και τελευταία η σημερινή, δηλαδή η "Αποτομή της Κεφαλής"  του, κατά την οποία τιμάται ο αποκεφαλισμός του από τον Βασιλιά Ηρώδη. 

Στην τοπική λαϊκή γλώσσα η σημερινή γιορτή ονομάζεται "του Αγιαννιού του Νηστευτή", αφού η ημέρα αυτή αποτελεί για την ορθόδοξη Εκκλησία ημέρα νηστείας. Η λαϊκή ονομασία, μάλιστα, διακρίνει την εορτή αυτή από τις υπόλοιπες του Αγίου, καθώς είναι η μόνη που αποτελεί ημέρα νηστείας. Λέγεται, επίσης, σπανιότερα και "του Αγιαννιού του Συκαλά", γιατί λόγω της νηστείας το κύριο φαγητό αποτελούσαν τα φρούτα, κυρίως δε τα σύκα, που βρίσκονται την εποχή αυτή σε αφθονία.

Η περίπτωση του Προδρόμου αποτελεί μία ακόμη επιβεβαίωση ότι στις παλιές αγροτικές κοινωνίες (σε ένα βαθμό και στις σημερινές), οι εορτές ρυθμίζουν σε μεγάλο βαθμό τις εργασίες και την ζωή των ανθρώπων, όχι με την κανονιστική έννοια αλλά σαν αφορμές για αλλαγή και διαφυγή από την καθημερινότητα, αφού μέρος αυτής έχουν γίνει στο πέρασμα των αιώνων, συνδυασμένες ακόμη και με τα πιο απλά γεγονότα της ζωής.

Χρόνια πολλά λοιπόν!

* Η φωτογραφία που συνοδεύει το άρθρο προέρχεται από λεπτομέρεια παλαιάς εικόνας του Αϊ-Γιάννη, που ανήκει στο χωριό μας, χρονολογούμενη πιθανώς στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Απεικονίζεται η "Αποτομή της κεφαλής του Προδρόμου": δύο γυναίκες στέκονται μέσα σε φυλακή. Η μία κρατά σε μαντήλι το κεφάλι του Αγίου, ενώ μπροστά τους βρίσκεται ο φύλακας που εκτέλεσε τον αποκεφαλισμό. Στο φθαρμένο κάτω μέρος μάλλον διακρίνεται το αποκεφαλισμένο σώμα του Προδρόμου. 

Η αγία Μαύρα και τα έθιμα της ημέρας

Της Αγίας Μαύρας σήμερα και πολλές δεισιδαιμονίες πρέπει να φυλαχτούν, αν δεν θέλει κανείς να βρεθεί προ εκπλήξεων...

Η Αγία Μαύρα τιμάται ιδιαίτερα στην περιοχή μας (συνήθως πολύ περισσότερο από το σύζυγό της, Τιμόθεο, η μνήμη των οποίων τιμάται στις 3 Μαϊου από κοινού). Στο ξωκλήσσι μας του Αγίου Αθανασίου θα θυμάστε όλοι την εικόνα της (η οποία συνοδεύει το σημερινό άρθρο). Για την ιστορία, η Αγία Μαύρα και ο σύζυγός της Τιμόθεος έζησαν στη Θηβαϊδα της Αιγύπτου και μαρτύρησαν δια σταυρικού θανάτου επί αυτοκράτορα Διοκλητιανού, περίπου το 300 μ.Χ.
Το όνομα της Αγίας, που θυμίζει το δυσοίωνο μαύρο χρώμα, φαίνεται να είναι η αιτία για το φόβο των ανθρώπων προς το πρόσωπό της. Τη σημερινή μέρα σχεδόν απαγορεύονται οι δουλειές, τόσο οι οικειακές, όσο και οι αγροτικές.
Θυμάμαι τις σχετικές διηγήσεις των γιαγιάδων μου : "μια νοικοκυρά έβαλε να πλύνει τέτοια μέρα και με το που βούταγε τα ρούχα, το νερό γινόταν κατάμαυρο και τα παράτησε στη μέση". Κάποιος άλλος που πήγε στη σταφίδα να ραντίσει, είδε πάνω στο δοχείο με το νερό δύο μαύρα φίδια κουλουριασμένα, οπότε παράτησε τη δουλειά πριν καν την ξεκινήσει.
Είτε πιστεύετε στις δεισιδαιμονίες αυτές είτε όχι, εύχομαι χρόνια πολλά και καλά!

Ἔλαβον τὰ βαΐα τῶν φοινίκων καὶ ἐξῆλθον εἰς ὑπάντησιν αὐτῷ...

Κυριακή των Βαϊων σήμερα! Σε μια εβδομάδα ακριβώς Ανάσταση, με τη γνωστή ατμόσφαιρα της χαράς και της ευωχίας. Όμως μέχρι τότε μένουν εφτά μέρες. Λίγες στον αριθμό, οι μέγιστες, όμως, σε περιεχόμενο. Σήμερα στους ναούς μοιράζονται κλαδιά δάφνης (βαγιάς, όπως την ξέρουμε εμείς στο χωριό μας) σε ανάμνηση της υποδοχής του Χριστού στα Ιεροσόλυμα από το πλήθος, το ίδιο πλήθος που πέντε ημέρες μετά θα φώναζε με μανία "ἆρον ἆρον, σταύρωσον αὐτὸν". Ένα επίσης ωραίο έθιμο, που δεν έχω δει αλλού είναι η ανθοδέσμη από βάγια και άνθη που δίνεται σήμερα από τον ιερέα σε όποιο νιόπαντρο ζευγάρι υπάρχει στο χωριό, για να υπενθυμίσουν την ξεχωριστή χαρά τους.
Από το βράδυ η ατμόσφαιρα στους ναούς θα αλλάξει εντελώς, όταν οι μαύρες ποδιές θα καλύψουν τις εικόνες και τα θλιβερά τροπάρια θα αρχίσουν να ψάλλονται.
Χρόνια πολλά!

Καλό τσίκνισμα...

Σας είχα υποσχεθεί την προηγούμενη εβδομάδα ότι θα σας πω για την διαδικασία του παστώματος του χοιρινού, που στα χωριά της περιοχής μας είναι το κεντρικό γεγονός της Τσικνοπέμπτης! Πιθανώς θα ξέρετε ότι η μέρα αυτή ξεκίνησε όχι από το ψήσιμο της μπροζόλας (άλλωστε θα ήταν παράλογο μια συγκεκριμένη μέρα του χρόνου να οριστεί για να ψήνουμε απλά κρέας), αλλά από το "λιώσιμο" του χοιρινού.
Όπως σας είχα πει και στο προηγούμενο άρθρο, το πάστωμα ξεκινάει την αμέσως επόμενη μέρα από το σφάξιμο, δηλαδή την προηγούμενη απο την Τσικνοπέμπτη Παρασκευή. Το κρέας είναι αλατισμένο εδώ και 7 μέρες, έχει αποβάλλει το αίμα και τα υγρά του και παραμένει μέσα στην καλάθα.
Πρωί-πρωί, λοιπόν, την Τσικνοπέμπτη οι νυκοκυραίοι ανάβουν φωτιά στα καζάνια με το νερό και αφού τινάξουν το κρέας από το παραπανίσιο αλάτι το βράζουν μέχρι να μαλακώσει.Ομοίως και όλα τα υπόλοιπα μέρη του χοιρινού που προορίζονται για παστό : εντόσθια, πόδια και πέτσες.
Το βρασμένο κρέας ξεκοκκαλίζεται και κόβεται σε "ρόδουλα", δηλαδή σχετικά μεγάλα κομμάτια. Τα εντόσθια ψιλοκόβονται, τα πόδια τεμαχίζονται σε μικρότερα κομμάτια, όπως και οι πέτσες. Το λίπος που βρισκόταν κάτω από τις πέτσες αφαιρείται και κόβεται σε μικρά κομμάτια.
Τα κομμάτια αυτά του λίπους τοποθετούνται τώρα σε καθαρό καζάνι και τηγανίζονται προκειμένου να λιώσουν και να βγάλουν το λίπος που θα καλύψει το παστό. Τα τηγανισμένα κομμάτια του λίπους λέγονται "τσίγκανα" και παλιότερα φυλάσσονταν μαζί με το παστό, για να ρίχνονται σε "καυτό τραχανά" (τραζανά νερόβραστο στον οποίο προστίθεται λιωμένο λίπος ή λάδι).
Όταν γίνουν τα "τσίγκανα" σειρά έχει το τηγάνισμα του κρέατος, που πρέπει να γίνει με επιμέλεια, ώστε να μην μείνει ίχνος υγρασίας, που είναι ο χειρότερος εχθρός του παστού. Ακολουθούν οι πέτσες ή "σγόρτσες" και τελευταία τα εντόσθια. Κάθε τηγανιά σβήνεται με κρασί και φλούδα πορτοκαλιού.
Όταν η διαδικασία έχει τελειώσει, το παστό αφήνεται να κρυώσει. Πριν μπει σε "λαϊνες" (πήλινα δοχεία) ή "λάτες" (τενεκέδες), όπου φυλάσσεται όλο το χρόνο, διαλύεται στο λίπος που το καλύπτει κανέλλα και γαρύφαλλο για τη μυρωδιά.
Ελπίζω να καταλάβατε τη διαδικασία ώστε στην απίθανη περίπτωση που θα θελήσετε να φτιάξετε μόνοι σας παστό, να είστε σε θέση να το κάνετε.
Χρόνια πολλά και καλά να περάσετε!!!

Χοιροσφάγια

Όπως πιθανώς θα ξέρετε, η μεθεπόμενη Πέμπτη είναι Τσικνοπέμπτη : Αυτό το γνωστό έθιμο του ψησίματος χοιρινού, σε τέτοια μάλιστα κλίμακα που η τσίκνα κατακλυζει τα πάντα (από εκεί και η ονομασία της μέρας).
Για να υπάρχει, όμως, διαθέσιμο χοιρινό για ψήσιμο, θα πρέπει να έχει σφαχτεί πρώτα! Αυτό κανονικά συμβαίνει μία ακριβώς εβδομάδα πριν την Τσικνοπέμπτη, δηλαδή για φέτος την ερχόμενη Πέμπτη 24 Φεβρουαρίου.
Όσοι είστε από το χωριό ξέρετε τη διαδικασία : παλαιότερα συνήθιζαν να μαζεύονται παρέες που αναλάμβαναν να σφάξουν τα γουρούνια του χωριού. Ξεκινούσαν από νωρίς το πρωί και από σπίτι σε σπίτι τελείωναν πολλές φορές και το βράδυ. Το γουρούνι έπρεπε να σφαχτεί, να μαδηθεί και να ξεκοιλιαστεί. Συνήθως τη μέρα αυτή δεν έψηναν από το κρέας του, παρά μόνο τον "καρούτζο", δηλαδή τον οισοφάγο του, μάλλον επειδή ήταν το μέρος που αποκαλυπτόταν με το σφάξιμο.
Αφού έμενε μια μέρα κρεμασμένο για να σιτέψει, την Παρασκευή το "ξεφέρτσαζαν", δηλαδή του αφαιρούσαν την πέτσα, το λιάνιζαν και το αλάτιζαν για να γίνει παστό (ο σκοπός όλης της διαδικασίας ήταν το παστό, αφού το κρέας δεν μπορούσε να διατηρηθεί με άλλο τρόπο). Το αλατισμένο κρέας τοποθετείτο σε μεγάλες καλάθες για να μπορεί να στραγγίζει. Εκεί έμενε μέχρι την Τσικνοπέμπτη που άρχιζε το "λιώσιμο", δηλαδή η διαδικασία του παστώματος.
Το σφάξιμο των γουρουνιών ήταν από τις γιορτές του χρόνου, αφού παρείχε ευκαιρία για φαγητό, ποτό και διασκέδαση. Η κούραση της διαδικασίας δεν μετράει σε τέτοιες περιστάσεις!
Τις επόμενες μέρες θα επιστρέψω με νέο άρθρο για το "λιώσιμο"!

" Έρχεται ο τουρλόπαπας με την αγιαστήρα του...."

Μπορείτε να ησυχάσετε πλέον! Από αύριο οι καλικάντζαροι μας αφήνουν ξανά στην ησυχία μας μέχρι τα επόμενα Χριστούγεννα. Ο αγιασμός δεν τους αρέσει και ιδιαίτερα, οπότε προτιμούν τα έγκατα της Γης από τη συνάντηση με τον παπά!
Μας επισκέφτηκαν την παραμονή των Χριστουγέννων και έμειναν μαζί μας κάνοντας κάθε λογής ζημιά! Οι παλιοί πίστευαν ότι ανακατεύουν τις στάχτες του τζακιού (πολλές φορές κατουρούν και σβήνουν τη φωτιά), ενώ βρωμίζουν το νερό που υπάρχει μέσα στο σπίτι και τα χριστουγεννιάτικα γλυκά!
Μόλις αντιληφθούν ότι φτάνει η ώρα της Πρωτάγιασης, δηλαδή της παραμονής των Φώτων, κατά την οποία οι ιερείς περιδιαβαίνουν όλα τα σπίτια του χωριού, αγιάζοντας και ξορκίζοντας το κακό, σπεύδουν να φύγουν φωνάζοντας:

Πάμετε να φύγουμε,
παρακάτου σμίγουμε!
Έρχετ' ο τουρλόπαπας
με την αγιαστήρα του
και με τη βρεχτήρα του!
Θα μας κάνει τάλια-τάλια,
θα μας ρίξει στα λαγκάδια,
θα μας φάνε τα κουτάβια!

Εγώ πάντως δεν είχα ποτέ την τιμή να συναντήσω έναν Καλικάντζαρο!!! Ίσως καλύτερα!!!

Χριστὸς ἐπὶ γῆς...

Αν σας ρωτούσα αν είστε ακόμη παιδιά, το πιθανότερο είναι ότι αυτή την περίοδο του χρόνου θα μου απαντούσατε καταφατικά χωρίς επιφύλαξη! «Είναι τέτοιες οι μέρες» που λέμε και στο χωριό μας!
Θυμηθείτε όλοι τις παιδικές σας αναμνήσεις από το δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων: μυρωδιές από κουραμπιέδες και μελομακάρονα που ψήνονται, από σούπα που μαγειρεύεται ανήμερα τα χριστούγεννα, ήχοι παιδικοί από κάλαντα, πρωινό ξύπνημα τα Χριστούγεννα για να πάτε στη λειτουργία. Και μετά τη λειτουργία οι άντρες στα καφενεία για καφέ και κονιάκ.
Κι ακόμα θα θυμάστε και τις ιστορίες για τους καλικάντζαρους, που βρωμίζουν το νερό του σπιτιού, ανακατεύουν τη στάχτη του τζακιού και τρώνε τα γλυκά, μέχρι να φύγουν την Πρωτάγιαση, δηλαδή την παραμονή των Φώτων με τον πρώτο αγιασμό του χρόνου.
Σήμερα το πρωί ξύπνησα από τις 5 για να πάω στην εκκλησία. Θυμάμαι ότι από μικρό παιδί η λειτουργία αυτή με συγκινούσε ιδιαίτερα. Μου φαινόταν πολύ όμορφη και επιβλητική όλη η διαδικασία: να σηκωθώ νωρίς-νωρίς και να παρακολουθήσω μια λειτουργία μέσα στη νύχτα. Φυσικά, τώρα πια που καταλαβαίνω και τα υπόλοιπα, βλέπω τη μεγαλοπρέπεια ακόμη και στη γλώσσα των ύμνων της ημέρας: κυρίως γλώσσα εξεζητημένη (φανερά πιο εξεζητημένη από τη συνηθισμένη Θεία Λειτουργία): Μανεὶς ὁ Ἡρῴδης ἐταράττετο, Χριστὸν ἀνελεῖν, ὁ θεομάχος φρυαττόμενος .
Ας μην σας κουράζω, όμως, τέτοια μέρα. Θέλω μόνο να ευχηθώ σε όλους σας, χωριανούς και μη, χρόνια πολλά με υγεία, ευτυχία και γαλήνη εσωτερική για εσάς και τα αγαπημένα σας πρόσωπα. Φροντίστε να περάσετε τις μέρες αυτές όσο πιο ανέμελα και παιδιάστικα γίνεται! Είναι από τις λίγες ευκαιρίες που έχουμε την ευκαιρία να ξαναγυρίσουμε στο παραμύθι που πλάσαμε όσο ήμασταν παιδιά!

"Αυτά, αγαπητέ μου, είναι μαγγανείες......"

Δεν ξέρω αν θυμάται κανείς την ατάκα αυτή από την ταινία "Μανταλένα" : Ο παπα-Φώτης κάθεται στην πλατεία με τον αστυνομικό διευθυντή του νησιού και παρακολουθούν ενα τοπικό έθιμο. Στην ερώτηση του αστυνομικού για το αν η Εκκλησία δέχεται αυτά τα έθιμα ο παπάς απαντά "Αυτά, αγαπητέ μου, είναι μαγγανείες" και αμέσως αναποδογυρίζει το φλυτζάνι με τον καφέ που έπινε, για να το ''διαβάσει'' μετά από λίγο!!!!
Η σχέση του Έλληνα με αυτά τα θέματα είναι λίγο εως πολύ αντιφατική: ο σύγχρονος τρόπος σκέψης μας υπαγορεύει να τα θεωρούμε σκοταδιστικά και οπισθοδρομικά. Η εκκλησία τυπικά δεν τα δέχεται αλλά οι περισσότεροι (για να μην πω όλοι και παρεξηγηθεί κανείς) όλο και κάτι πιστεύουμε, ασυνείδητα πολλές φορές, είτε αυτό είναι ξεματιασμά, είτε φυλαχτά, είτε ο, τιδήποτε μπορεί να έχει σχέση με την ανακούφιση του πόνου με υπερφυσικό τρόπο.
Θα ρωτήσετε τί σχέση έχουν όλα αυτά με το δικό μας ιστολόγιο! Σύμφωνα με την επιστήμη, όλα σε αυτόν τον κόσμο σχετίζονται μεταξύ τους! Εμπνεύστηκα το θέμα αυτό από τις δύο γιορτές, τη χθεσινή και τη σημερινή. Χθές η Εκκλησία τιμούσε τους δύο κορυφαίους Αποστόλους Πέτρο μαι Παύλο, ενώ σήμερα τιμά τη Σύναξη των δώδεκα Αποστόλων. Πιθανώς θα έχετε και εσείς υπόψην σας τα έθιμα που σχετίζονται με αυές τις δύο γιορτές, τα οποία γνώριζαν και τελούσαν και στο χωριό μας.
Το πρώτο στοχεύει στο να αποκαλύψει σε πόσα χρόνια πρόκειται να παντρευτεί ο ''ενδιαφερόμενος'' και τελείται κατά τον εξής τρόπο: ο ''ενδιαφερόμενος'' βάζει σε ένα μικρό ποτήρι λίγο νερό χωρίς να μιλήσει. Δένει σε μία τρίχα από τα μαλλιά του μιά βέρα και λέει από μέσα του το ξόρκι ''Άγιε Πέτρο, Άγιε Παύλο, Άγιοι δώδεκα Αποστόλοι, να μου φανερώστε σε πόσα χρόνια θα παντρευτώ''. Κρεμάει τότε τη βέρα μέσα στο ποτήρι, λίγο πάνω από το νερό και αυτή αρχίζει να ταλαντώνεται και να χτυπά στα τοιχώματα του ποτηριού. Αυτό που έχει να κάνει τότε είναι να μετρήσει τα χτυπήματα: όσα χτυπήματα τόσα χρόνια τον χωρίζουν από το γάμο!
Το δεύτερο και πιο εντυπωσιακό έθιμο απαιτεί και μεγαλύτερη προσπάθεια. Ήταν μάλιστα ομαδικό έθιμο: συγκεντρώνονταν, δηλαδή, κυρίως οι κοπέλες σε ένα βαθύ πηγάδι. Καθεμία με τη σειρά της έβαζε έναν καθρέφτη πάνω από το κεφάλι της και σκεπαζόταν με ένα κόκκινο πανί. Αφού έλεγε απο μέσα της το ξόρκι '' Πέτρο και Παύλο το ριζικάρι, δείξε τη μοίρα μου μες στο πηγάδι'' έριχνε με τον καθρέφτη το φώς του ήλιου μεσα στο πηγάδι. Τότε εμφανιζόταν να καθρεφτίζεται στην επιφάνεια του νερού το πρόσωπου του μελλοντικού συζύγου. Βέβαια, το απότέλεσμα ήταν πολλές φορές επικίνδυνο, γιατί το πηγάδι δεν έδειχνε μόνο το μελλόντικο σύντροφο, αλλά πολλές φορές και το θάνατο της κοπέλας, αν τυχαινε αυτός να προηγείται του γάμου. Το έθιμο αυτό, επιδή ακριβώς απαιτούσε βαθύ πηγάδι, ετελείτο μόνο σε συγκεκριμένα μέρη. Στο χωριό μας οι κοπέλες συγκεντρώνονταν κυρίως στο πηγάδι του Τσατζούρη στον Ταρλά ( από αυτό και η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο).
Θα πει κανείς ''ανοησίες και μαγγανείες''.Δεν ξέρω, όμως, πώς να δικαιολογήσω όλες αυτές τις μαρτυρίες... Το ερώτημα για μένα είναι πώς προέκυψε η σχέση ανάμεσα στην εορτή των Αποστόλων και την πρόβλεψη του γάμου. Ποιά είναι, δηλαδή, η σχέση των Αποστόλων με το γάμο και τα σχετικά με αυτόν έθιμα. Πιθανώς θα πρέπει να αναζητήσουμε κάποια σύνδεση με κάποιο σχετικό αρχαίο έθιμο, που ετελείτο αυτή την εποχή και μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού συνδέθηκε με τις δύο αυτές εορτές.
Σε κάθε περίπτωση, ακόμα κι αν δεν πιστεύει κανείς σε τέτοιου είδους πρακτικές, είναι χρήσιμο να τις μελετήσει, γιατί μέσα από αυτές ανακαλύπτει αντιλήψεις, που συνόδευσαν την ελληνική σκέψη για πολλούς αιώνες.