Η ενορία Μπρούμα-Ηράκλειας κατά τον 19ο και 20ο αιώνα

Συγχωριανοί και φίλοι χρόνια πολλά! 

Τα Χριστούγεννα μας βρίσκουν ακόμη μία φορά φτωχότερους σε υλικά, ας ευχηθούμε, όμως, να μας βρουν πλουσιότερους σε πνευματικά αγαθά, όπως κατανόηση, συμπόνοια, αγάπη, αλληλοβοήθεια, πίστη και ελπίδα.Ας μας παρηγορεί ότι το έθνος μας κατόρθωσε θαυμαστά έργα κυρίως σε περιόδους πίεσης και δυσκολιών!

Μεταξύ άλλων είναι παρήγορο το γεγονός ότι μέσα στην περίοδο αυτή της "κρίσης" φαίνεται να ενισχύεται η αγάπη μας για πράγματα που είχαμε παλαιότερα παραμελήσει, όπως η ιστορία και ο πολιτισμός μας. Πολλές είναι η ιστοσελίδες που υπάρχουν ήδη, ενώ καινούριες δημιουργούνται καθημερινά, αφιερωμένες στην τοπική ιστορία της Ηλείας. Πρόκειται για προσπάθειες απλών ανθρώπων, χωρίς κανένα συμφέρον, αφορμώμενες μόνο από αγάπη για τον τόπο. Πολλές, επίσης, είναι οι πρωτοβουλίες για ανάδειξη μνημείων (λαμπρό παράδειγμα η αποκάλυψη του μεταβυζαντινού ναού του Ασκητή από τους κατοίκους του Γουμέρου). Τα εγκαίνεια του Αρχαιολογικού Μουσείου του Πύργου και οι νέες ανασκαφές στον αρχαιολογικό χώρο της Ολυμπίας συμπληρώνουν την εικόνα της αναζωογόνησης του ενδιαφέροντος για την Ηλεία, κρατικού και ιδιωτικού.

Μέσα σε αυτό το κλίμα και με την ίδια διάθεση, το φετινό μου άρθρο στην Ηλειακή Πρωτοχρονιά 14 αναφέρεται στην ιστορία της ενορίας του χωριού μας από το 1800 και εξής. Στις σελίδες του παραθέτω όσα στοιχεία έχω συλλέξει ως τώρα: συμφωνητικά για την κατασκευή του ναού και του τέμπλου της Κοιμήσεως, ιστορικά στοιχεία για όλους τους ναούς του χωριού και πλήρη κατάλογο των ιερέων από το 1800. Πρόκειται για πληροφορίες και έγγραφα που έρχονται για πρώτη φορά στο φως και αποτελούν αποτέλεσμα προσωπικού και πολύχρονου κόπου. Αποτελούν την ελάχιστη προσφορά στον τόπο που μεγάλωσα και στους ανθρώπους του. Αποτελούν, επίσης, το πρώτο βήμα της προσπάθειας για την ανάδειξη ενός μνημείου της περιοχής, του ενοριακού ναού του χωριού, που έφτασε ως τις μέρες μας, μαζί με μερικά ακόμη εκκλησιαστικά μνημεία της Ηλείας.

Όπως θα δείτε, το άρθρο είναι αφιερωμένο στην μνήμη τριών ανθρώπων που με βοήθησαν καθοριστικά και έβαλαν την βάση για το φετινό άρθρο, χαρίζοντάς μου τις αναμνήσεις τους. Η προθυμία τους για βοήθεια είναι για μένα πρότυπο ζωής.

Χρόνια πολλά και ευτυχισμένα στον καθένα σας ξεχωριστά!

  Η ενορία Μπρούμα-Ηράκλειας κατά τον 19ο και 20ο αιώνα (Η.Π. 14 )

Το παρόν άρθρο αποτελεί μέρος του κύκλου αναρτήσεων με θέμα την ιστορία και την αρχαιολογική αξία του Ιερού Ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Βλ. πάνω δεξιά την στήλη με τίτλο "Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου".

Εικόνες από τη γιορτή του Αϊ-Θανάση για όσους έλειπαν

Άνοιξε και φέτος το εκκλησάκι για να γιορτάσει τη μνήμη του Αγίου Αθανασίου και της Αγίας Μαύρας, που τιμάται αύριο. Ο κόσμος όχι πολύς, αλλά αρκετός. Εξάλλου δεν έχει σημασία η ποσότητα αλλά το γεγονός!
Εδώ υπάρχουν μερικές φωτογραφίες που τραβήχτηκαν μετά την πρωινή λειτουργία, για να νιώσουν και όσοι δεν είχαν την ευκαιρία να παρευρίσκονται κάτι από το κλίμα της ημέρας! Μακάρι κάποτε να γίνει η γιορτή αυτή μία ακόμη ευκαιρία για συναπάντημα όλων των ανά την Ελλάδα χωριανών μας, όπως είναι ο Δεκαπενταύγουστος και το πανηγύρι μας!

Το ξωκλήσι του Αϊ-Θανάση

Ο Μάης έρχεται σε 2 μέρες! Τελευταίος μήνας της άνοιξης, συνδεδεμένος με γιορτές, χαρά,επαφή με τη φύση! Φυσικά, κάθε τόπος έχει συνδέσει κάποιες στιγμές του χρόνου με διαφορετικά πράγματα. Στο χωριό μας η αρχή του Μάη ήταν εξ αρχής συνυφασμένη με την εκκλησία του Αϊ-Θανάση, αυτού του μικρού ναού, που δεσπόζει στην κορυφή του λόφου πάνω από το χωριό και είναι ορατός από όλη την γύρω περιοχή.
Πόσο, όμως, γνωρίζουμε την ιστορία του και την πορεία του ως τις μέρες μας;Μάλλον θα έχουμε ακούσει την ιστορία για την παλιά εκκλησία που χάλασε και πάνω στα θεμέλια της χτίστηκε η σημερινή! Υπάρχουν, όμως πολλά περισσότερα να μάθει κανείς για την εκκλησία αυτή και ταυτόχρονα για την ιστορία του χωριού, με την οποία φαίνεται το ξωκλήσι συμπορεύεται για αιώνες.
Ο παλαιός ναός, λοιπόν, φαίνεται να χτίστηκε γύρω στα 1832, καθώς στο πίσω μέρος της εικόνας του Χριστού που σώζεται από το τέμπλο του (μαζί με αυτές της Θεοτόκου, του Αγίου Αθανασίου και του Ιωάννη του Προδρόμου) αναγράφεται το έτος αυτό. Αυτό σημαίνει ότι ήταν πιθανότατα ο πρώτος ναός που χτίστηκε μετα την κάθοδο όσων γλίτωσαν από την ελονοσία στο Παλιοχώρι. Για το ακριβές έτος της μεταφοράς του χωριού δεν είμαστε (και πιθανώς δεν θα είμαστε ποτέ) σίγουροι. Το στοιχείο, όμως, μας δίνει ένα terminus ante quem (δηλαδή την ύστερη ημερομηνία), ώστε να σχηματίσουμε μια εικόνα.
Χτισμένος, λοιπόν, στα 1832 περίπου, ο ναός αυτός θα ήταν η κεντρική εκκλησία του χωριού ως τα 1864, οπότε και χτίστηκε η Κοίμηση της Θεοτόκου, ο και μέχρι σήμερα κυρίως ναός. Με βάση και τα κατά καιρούς ευρήματα, κυρίως οστά και αγγεία (τα οποία μάλλον χρησίμευσαν για την περιποίηση των τάφων), φαίνεται ότι εδώ λειτουργούσε και το κοιμητήριο του χωριού, για όσο καιρό βρισκόταν σε χρήση ο ναός.
Οταν χτίστηκε η Κοίμηση, ο Αϊ-Θανάσης θα πρέπει να εγκαταλείφθηκε και οι ταφές να γίνονται στον περίβολο της Κοίμησης, όπου γίνονταν μέχρι το 1939. Εγκαταλειμένος ο ναός δεν πρέπει να άντεξε για πολύ. Ακόμη και γέροντες που γεννηθηκαν γύρω στα 1910 τον θυμούνται πάντα ως ερείπιο. Εντούτοις, όλοι μαρτυρούν πως ήταν πολύ ωραία εκκλησία, αναφερόμενοι, μάλλον, στην αρχιτεκτονική και τη διακόσμηση της. Πράγματι, οι σωζόμενες εικόνες μαρτυρούν εξαιρετικό αγιογράφο, που μάλλον έλαβε πολύ καλή αμοιβή, όπως φαίνεται από την "ψιλοδουλειά" και την ιδιαίτερη προσοχή με την οποία έχει δημιουργήσει αυτά τα αριστουργήματα. Βέβαια, για να μην ξεχνάμε και το προηγούμενο θέμα μας, τη διαχείρηση της κληρονομιάς, αναφέρεται ότι οι υπόλοιπες εικόνες του παλαιού ναού, που είχαν μεταφερθεί στην Ευαγγελίστρια, κάποια στιγμή θάφτηκαν πίσω από το ιερό βήμα της με πρωτοβουλία του παπα-Χαράλαμπου Χριστόπουλου, γιατί θεωρήθηκαν άχρηστες!
Πέρασαν αρκετά χρόνια, ώσπου να βρεθεί ο κατάλληλος ιερέας και η στιγμή, για να ληφθεί η πρωτοβουλία της ανοικοδόμησης. Ήταν το 1956-7, όταν ο παπ-Αγγελής, με τη βοήθεια του επι χρόνια επιτρόπου Παναγιώτη Χριστόπουλου, άρχισαν έρανο για την κατασκευή του ναού και μάλιστα με άκρα μυστικότητα, για να μην γίνουν αντιληπτοί από τον μητροπολίτη Γερμανό Α΄, που είχε απαγορεύσει τους εράνους. Η προσφορά του παπ-Αγγελή δε σταμάτησε εκεί: μαζί και με άλλους χωριανούς και μη συγκέντρωσε την πέτρα και πρόσφερε εργασία ώστε να ολοκληρωθεί η ανοικοδόμηση. Αγοράστηκε η εικόνα του Αγίου Αθανασίου και της Παναγίας και δωρήθηκε η εικόνα της Αγίας Μαύρας, η οποία, είναι η αλήθεια, τιμάται περισσότερο και από τον Άγιο Αθανάσιο, στον οποίο είναι αφιερωμένος ο ναός.
Ένα ανθρώπινο λάθος αυτή τη φορά έγινε η αιτία να υποστεί και αυτός ο ναός ζημιές: ένας από τους επιτρόπους ανέλαβε με πρωτοβουλία του να απομακρύνει το χώμα από τον περίβολο του ναού. Φαίνεται όμως ότι τα παράκανε, γιατί έκτοτε η εκκλησία, συμβαλλούσης και της σαθρότητας του εδάφους και των κατά καιρούς σεισμών, υπέστη βαθιά ραγίσματα, που μάλλον θα οδηγήσουν στην κατάρρευσή της και την ανοικοδόμηση για τρίτη φορά!
Παρόλα αυτά, και φέτος, στις 2 και 3 Μαϊου η εκκλησία θα ανοίξει για να υποδεχτεί τον κόσμο, νέους αλλά και γέρους, που παρά την μεγάλη ανηφόρα, ανεβαίνουν ως εδώ από αγάπη για το ναό και ίσως ελκυόμενοι από την ομορφιά του τοπίου και τη θέα. Όσοι βρεθείτε στο χωριό μην παραλείψετε να πάτε.Είναι μια εντελώς διαφορετική εμπειρία, μια επαφή με τη φύση και με το παρελθόν!!!!
Χρόνια πολλά και καλό μήνα!