Ιερείς πρίν την ανέγερση του ναού της Κοιμήσεως

Ο Ουμπέρτο Έκο παρατήρησε πολύ εύστοχα ότι κάθε είδους λίστα ασκεί στον άνθρωπο ιδιαίτερη γοητεία. Είτε πρόκειται για τον Νεῶν Κατάλογον στην Ιλιάδα, είτε για μία επιγραφή με τα ονόματα πεσόντων σε μάχη, η λίστα έλκει αμέσως την προσοχή, είτε γιατί συμπυκνώνει τη γνώση σε ελάχιστη έκταση είτε γιατί είναι ο πιο εύκολος και σύντομος τρόπος να πληροφορηθεί κανείς για ένα θέμα.
Ίσως θυμάστε ότι σε παλαιότερη ανάρτηση (με τίτλο Η ιστορία του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, 20 Αυγούστου 2010) είχα αναφέρει τα ονόματα των ιερέων που μας παραδόθηκαν από τα αρχεία του ναού. Πρόκειται για δώδεκα κληρικούς, με τελευταίο τον Παπα-Πάνο Γεωργιόπουλο, από τους οποίους μόνο οι έξι είναι γνωστοί με τα επίθετά τους.
Μια ευτυχής συγκυρία επέτρεψε να φτάσουν ως εμάς μερικά ακόμη ονόματα ιερέων και μάλιστα πάνω σε ένα ιδιαίτερης ομορφιάς και σπανιότητας αντικείμενο: μια εικόνα η οποία αντί για παράσταση φέρει τρείς στήλες με ονόματα ζώντων και τεθνεώτων. Πρόκειται για παλαιά συνήθεια, η οποία αντικαταστάθηκε σιγά σιγά από τα χαρτάκια που ο κόσμος δίνει στον παπά για να μνημονεύσει τα ονόματα "υπέρ υγείας" και "υπέρ αναπαύσεως". Οι εικόνες αυτού του τύπου κρεμιούνταν δίπλα στην Πρόθεση, ώστε ο ιερέας να διαβάζει σε κάθε λειτουργία τα ονόματα κατά της διάρκεια της Προσκομιδής.
Η εικόνα στην οποία αναφέρομαι φέρει κάτω από τη μορφή του Χριστού τρεις στήλες, από τις οποίες φαίνεται να είναι γραμμένες μόνο οι δύο πρώτες. Στο επάνω μισό της πρώτης στήλης σημειώνονται ονόματα "Ζώντων", ενώ στο υπόλοιπο μισό της και στη δεύτερη στήλη ονόματα "Τεθνεώτων".
Όπως είναι η συνήθεια, από τους τεθνεώτες αναφέρονται πρώτα οι κεκοιμημένοι ιερείς, οι οποίοι είναι οι εξής:

Αγγελής
Ιωάννης
Αγγελής
Αναστάσιος
Δημήτριος
Παναγιώτης

Μέσω πολλών ακόμη ευτυχημάτων, μπορούμε από τα έξι αυτά ονόματα να βγάλουμε κάποιο συμπέρασμα για την εποχή στην οποία ιερούργησαν.
Καταρχάς, σε διακοίνωση της 30ης Μαΐου 1830 που εστάλη από τους κατοίκους των χωριών της περιοχής μας στον Λεοπόλδο του Σάξκομπουργκ (στον οποίο είχε προσφερθεί ο θρόνος του νεοϊδρυθέντος ελληνικού κράτους) και την οποία υπογράφουν οι ιερείς και οι δημογέροντες κάθε χωριού, υπογράφει ο ιερέας Αγγελής ως εφημέριος του Μπρούμα. Επιπλέον, τον εκλογικό κατάλογο του χωριού του 1844 (Γενικά Αρχεία του Κράτους) υπογράφει ο ιερέας Αναστάσιος Δερβογιαννόπουλος.
Το πιο πιθανό είναι ότι πρόκειται αντίστοιχα για τον τρίτο και τέταρτο ιερέα της λίστας, καθώς σε διάστημα 14 χρόνων είναι δύσκολο να διαδέχτηκαν ο ένας τον άλλο τέσσερις ιερείς (αν ο Αγγελής της Διακοίνωσης του 1830 είναι ο πρώτος Αγγελής της εικόνας).
Με την ίδια λογική, είναι πολύ πιθανό ο τελευταίος ιερέας της λίστας, Παναγιώτης, να είναι ο πρώτος της λίστας των αρχείων του ναού. Αυτό σημαίνει ότι η εικόνα ανήκει στο ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου και χρονολογείται περίπου στα 1875 - 1880.
Σε κάθε περίπτωση, με βάση της παραπάνω ταυτίσεις, οι γνώσεις μας επεκτείνονται τουλάχιστον ως τις αρχές του 19ου αι. Αυτό σημαίνει ότι η εν λόγω εικόνα αναφέρεται πιθανότατα σε ιερείς από την μεταφορά του χωριού και εξής.

Ηρακλής και θερμά λουτρά

Νομίζουμε πολλές φορές πως ξέρουμε τα πάντα σχετικά με ένα θέμα, με το οποίο ασχολούμαστε για πολύ καιρό, ώσπου πάντα κάτι καινούριο ανακαλύπτουμε, το οποίο μας ξαφνιάζει ευχάριστα। Και αυτό γιατί ο καθολικός άνθρωπος της αναγέννησης δεν κατάφερε ποτέ να υπάρξει στην πραγματικότητα, αλλά η γνώση που ο καθένας κατέχει δεν είναι παρά μια σταγόνια στον ωκεανό. Άρα, το στοίχημα είναι να ενωθούν όλες μαζί οι σταγόνες της γνώσης.
Πρόσφατα έτυχε να ανακαλύψω σχεδόν τυχαία μια πληροφορία σχετικά με τον Ηρακλή, η οποία αποδείχθηκε τελικά απολύτως σχετική με την ιστορία της αρχαίας Ηράκλειας, συγκεκριμένα δε με την ύπαρξη των ιαματικών πηγών της, που μαρτυρείται τόσο από τον Στρἀβωνα όσο και από τον Παυσανία.
Ο στίχος 1051 των Νεφελών του Αριστοφάνη (Ποῦ ψυχρὰ δῆτα πώποτ᾿ εἶδες Ἡράκλεια λουτρά;) εγείρει το θέμα της σχέσης του Ηρακλή με τις ιαματικές πηγές γενικά. Αναζητώντας, λοιπόν πληροφορίες στους αρχαίους σχολιαστές σχετικά με τον συγκεκριμένο στίχο, ανακάλυψα ότι ήταν διαδεδομένη η αντίληψη, σύμφωνα με την οποία η κούραση του Ηρακλή, λόγω των άθλων στους οποίους υποβαλλόταν, ανακουφιζόταν χάρη σε θερμά λουτρά. Τα λουτρά αυτά σύμφωνα με τις κατά τόπους παραδόσεις είτε ανέβλυζαν μόνα τους, είτε αποτελούσαν δώρο των Νυμφών είτε ακόμη και κατασκευή του ίδιου του ήρωα. Πρόκειται για παράδοση εξαιρετικά διαδεδομένη, καθώς πλήθος σχολιαστών αναφέρονται σε αυτήν (ο αλεξανδρινός γραμματικός Παυσανίας, ο πατριάρχης Φώτιος, ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, ο λεξικογράφος Ησύχιος).
Με βάση την συγκεκριμένη πληροφορία είναι εύλογο να υποθέσει κανείς ότι η ύπαρξη ιαματικών λουτρών στην αρχαία Ηράκλεια δεν είναι άσχετη με το ίδιο το όνομά της: πιθανώς η ύπαρξη των λουτρών έδωσε το όνομα στην πόλη, δεδομένης της σύνδεσης των λουτρών με τον Ηρακλή. Πιθανώς δε, κάποια τοπική παράδοση, που δεν σώθηκε, θα συνέδεε τον Ηρακλή με την συγκεκριμένη πόλη και τα λουτρά της. Επιπλέον, και κυρίως με βάση των αριστοφάνειο στίχο, μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι πηγές της αρχαίας Ηράκλειας ήταν θερμά ιαματικά λουτρά, καθώς η αναφορά σε "Ἡράκλεια λουτρά" χρησιμοποιείται πάντοτε (όπως αφήνεται να εννοηθεί) για θερμές πηγές.
Υπενθυμίζω, άλλωστε, την λαϊκή ιστορία που κυκλοφορεί στο χωριό μας (χωρίς να την χρησιμοποιώ ως επιστημονικό τεκμήριο), ότι ο Ηρακλής μετά το καθάρισμα των στάβλων του Αυγεία επισκέφτηκε την αρχαία Ηράκλεια για να πλυθεί στα λουτρά της. Είναι άγνωστο αν η ιστορία αυτή είναι σύγχρονη επινόηση. Ωστόσο, είναι εντυπωσιακό το γεγονός της ακριβούς αντιστοιχίας με τις αρχαίες παραδόσεις.

Το μάζεμα της ελιάς

Μετά από μήνες απουσίας και ενώ μεσολάβησαν συνέδρια, εργασίες και εξετάσεις Proficiency να'μαι πάλι εδώ με καινούρια όρεξη (χωρίς να σημαίνει ότι οι υποχρεώσεις είναι τώρα λιγότερες)! Έχει ξεκινήσει το μάζεμα της ελιάς ήδη, οπότε σκέφτηκα ότι είναι μια καλή ευκαιρία να αναφερθούμε στην καλλιέργεια του δέντρου αυτού, που συντροφεύει τον ελληνικό πολιτισμό εδώ και τουλάχιστον 3.500 χρόνια, από την μυκηναϊκή εποχή, αν όχι νωρίτερα.
Στην περιοχή μας και γενικότερα στην Πελοπόννησο οι ρίζες της ελιάς που είχε κανείς στην κατοχή του εθεωρούντο (αν δεν θεωρούνται ακόμη) ένδειξη και κριτήριο κοινωνικού και οικονομικού επιπέδου. Είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα, πως ακόμη και σήμερα μπορείς να ακούσεις κάποιον να ρωτάει "Πόσες ρίζες έχεις;".
Η καλλιέργεια της ελιάς ξεκινά φυσικά με το φύτεμα, το οποίο μπορεί ενίοτε να παρακαμφθεί με τη διαδικασία του κεντρώματος. Το κέντρωμα γίνεται την άνοιξη είτε σε αγριελιές είτε σε ήμερα ελαιόδεντρα, αν η ποικιλία του παλιού δέντρου δεν θεωρείται παραγωγική. Χρησιμοποιούνται ως "κεντράδια" τρυφερά κλαδιά από την επιθυμητή ποικιλία, τα οποία τοποθετούνται ανάμεσα στη φλούδα και το ξύλο του δέντρου υποδοχέα, στην τομή που δημιουργείται στον κορμό του. Το σημείο της ένωσης δένεται σφιχτά και τυλίγεται με νάυλον, μέσα στο οποίο μπαίνει λίγο χώμα που συγκρατεί υγρασία και επιτρέπει έτσι να "πιάσει" το κεντράδι.
Η περιποίηση του λιοστασιού είναι λιτή, καθώς δεν χρειάζεται παρά μόνο η συλλογή των καρπών. Παλιότερα, αντί των συνθετικών λιπασμάτων που χρησιμοποιούνται σήμερα, τοποθετούνταν στις ρίζες των δέντρων "φουσκιά", δηλαδή κοπριά ζώων, τα οποία έδιναν στο δέντρο δύναμη να παράγει και να κρατήσει τον καρπό.
Γύρω στα τέλη Νοεμβρίου αρχίζει, λοιπόν το μάζεμα: αφού στρωθούν τα λιόπανα κάτω από το δέντρο, κόβονται οι κλάρες (=τα κλαδιά) που φέρουν τον περισσότερο καρπό, καθώς αυτά δεν πρόκειται να ξανακαρπίσουν σύντομαι και συνεπώς είναι άχρηστα, ενώ ραβδίζονται πάνω στο δέντρο τα υπόλοιπα. Η ισορροπία ανάμεσα στα κλαδιά που αφαιρούνται και σε εκείνα που μένουν καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το πότε και πόσο θα ξανακαρπίσει η ελιά.
Το φρέσκο λάδι, πράσινο και όξινο, με γεύση και μυρωδιά πολύ έντονη, δοκιμάζεται αμέσως μετά την παραγωγή του, ανακατεμένο με λίγο λεμόνι και με καψαλιστό ψωμί! Κατά τη γνώμη μου, είναι από τις καλύτερες γεύσεις που μπορεί κανείς να δοκιμάσει!
Στην περιοχή μας απαντούν αρκετές διαφορετικές ποικιλίες, μεταξύ των οποίων η κορωνέικη, η κολλυρέικη,η τσαμπιδοελιά, η λαδολιά, η ματολιά. Από αυτές άλλες προορίζονται αποκλειστικά για λάδι(όπως η κορωνέικη, λόγω του μικρού καρπού της) και άλλες εξίσου για λάδι αλλά και για φάγωμα (όπως η χοντρή κολυρρέικη).

Ενόψει καλοκαιριού...

Φτάσαμε ήδη στις 19 Ιουνίου. Καλοκαίρι (αν και τις τελευταίες μέρες ο καιρός ούτε ξέρει τί κάνει, πότε βρέχοντας και πότε λιώνοντάς μας με τη ζέστη). Άραγε θα γεμίσει ξανά φέτος το χωριό μας από φωνές και γέλια, βόλτες και γλέντια από τους καλοκαιρινούς επισκέπτες; Δυστυχώς εγώ ακόμη είμαι στην Πάτρα, περιμένοντας ίσως για πρώτη φορά με τόση ανυπομονησία να ξαναέρθω για καλοκαίρι. Να απολαύσω την ξενοιασιά, τη φύση, τη θάλασσα της Ηλείας (αυτές οι θάλασσες της Αχαϊας δεν υποφέρονται από το κρύο).
Είναι αλήθεια πως συνειδητοποιούμε πολύ περισσότερο την ανάγκη μας να είμαστε σε επαφή με τον τόπο που γεννηθήκαμε όταν μεγαλώνουμε. Όσο είμαστε έφηβοι έχουμε την τάση να απομακρυνόμαστε, ίσως και δικαιολογημένα, αφού βρισκόμαστε πάνω στην προσπάθεια να διαμορφώσουμε δική μας ζωή, να ανεξαρτητοποιηθούμε, για να πάψουμε να έχουμε την ανάφγκη του γονέα και της ασφάλειας του πατρικού σπιτιού.
Πόσο απατηλό! Ευτυχώς η ανάγκη αυτή ποτέ δεν χάνεται. Έχει λεχθεί πως ο άνθρωπος που ξεχνάει από που ξεκίνησε, είναι σαν δέντρο που δεν έχει ρίζες. Δεν μπορώ να φανταστώ πως υπάρχει κάτι τέτοιο. Στα δάση (όσο υπήρχαν) του χωριού μας δεν είχα συναντήσει κάτι τέτοιο!
Καλό καλοκαίρι σε όλους!
Περάστε όσο καλύτερα μπορείτε! Γι'αυτό επισκεφτείτε και το χωριό, έστω για λίγο!

Μιά φορά κι έναν καιρό...

Τις προάλλες σκάλιζα τα βιβλία μου στο χωριό που είχα πάει για σαββατοκύριακο και τυχαία έπεσα πάνω στο βιβλίο, του οποίου το εξώφυλλο βλέπετε στην φωτογραφία!
Ανήκε στη γιαγιά μου και έχει εκδοθεί τη δεκαετία του 1950. Με ευκαιρία αυτό θυμήθηκα εκείνη την εικόνα την τόσο οικεία σε όλους, νομίζω, με τη γιαγιά καθισμένη αναπαυτικά στην καρέκλα της και τα εγγόνια της γύρω γύρω να ακούνε με το στόμα ανοιχτό! Τί παραμύθια να πρωτοθυμηθεί κανείς;Τους δώδεκα μήνες, τον Κοντορεβυθούλη, το γέρο με τη γρια και το γουρούνι, τη σουσουράδα; Ή τις ιστορίες του Χουχουλόγιωργα, του Γκιώνη, της Κουκουβάγιας, της Πούλιας και του Αυγερινού; Ιστορίες που κάνουν τη φύση να φαίνεται πιο ανθρώπινη, μέσα στα περιορισμένα μέτρα της δικής μας ιδιοσυγκρασίας.
Γιατί αν, για παράδειγμα, η Κουκουβάγια είναι η αδελφή του Κωνσταντή, που σηκώθηκε από το μνήμα για να την φέρει κοντά στη μάνα της που είχε απομείνει μόνη, δεν την βλέπεις πια σαν ένα κατά τα άλλα τρομακτικό πουλί. Και η φύση εξανθρωπίζεται και γίνεται ο φυσικός μας χώρος, τη θέση του οποίου τείνουν (αν δεν έχουν ήδη καταλάβει) τα τσιμέντα, τα πλαστικά φυτά και τα ζώα στα κλουβιά.
Και μέσα σε αυτό το χαμό που ζούμε όλοι, με το γενικό πρόβλημα της απαισιοδοξίας να πιέζει ακόμα και τα μικρά παιδιά (θυμάμαι ένα βράδυ που πήγα στις συγκεντρώσεις των Αγανακτισμένων στην πλατεία Γεωργίου που ένα κοριτσάκι πήρε το μικρόφωνο για να πει ότι εξαιτίας της κρίσης φέτος τρώει λιγότερα παγωτά από πέρυσι!!!), και με τα προσωπικά πρόβλήματα μας, χρειαζόμαστε σίγουρα λίγο παραμύθι. Λίγο παραμύθι για να πάρουμε δυνάμεις για ότι μας βρίσκει στη ζωή.

Η αγία Μαύρα και τα έθιμα της ημέρας

Της Αγίας Μαύρας σήμερα και πολλές δεισιδαιμονίες πρέπει να φυλαχτούν, αν δεν θέλει κανείς να βρεθεί προ εκπλήξεων...

Η Αγία Μαύρα τιμάται ιδιαίτερα στην περιοχή μας (συνήθως πολύ περισσότερο από το σύζυγό της, Τιμόθεο, η μνήμη των οποίων τιμάται στις 3 Μαϊου από κοινού). Στο ξωκλήσσι μας του Αγίου Αθανασίου θα θυμάστε όλοι την εικόνα της (η οποία συνοδεύει το σημερινό άρθρο). Για την ιστορία, η Αγία Μαύρα και ο σύζυγός της Τιμόθεος έζησαν στη Θηβαϊδα της Αιγύπτου και μαρτύρησαν δια σταυρικού θανάτου επί αυτοκράτορα Διοκλητιανού, περίπου το 300 μ.Χ.
Το όνομα της Αγίας, που θυμίζει το δυσοίωνο μαύρο χρώμα, φαίνεται να είναι η αιτία για το φόβο των ανθρώπων προς το πρόσωπό της. Τη σημερινή μέρα σχεδόν απαγορεύονται οι δουλειές, τόσο οι οικειακές, όσο και οι αγροτικές.
Θυμάμαι τις σχετικές διηγήσεις των γιαγιάδων μου : "μια νοικοκυρά έβαλε να πλύνει τέτοια μέρα και με το που βούταγε τα ρούχα, το νερό γινόταν κατάμαυρο και τα παράτησε στη μέση". Κάποιος άλλος που πήγε στη σταφίδα να ραντίσει, είδε πάνω στο δοχείο με το νερό δύο μαύρα φίδια κουλουριασμένα, οπότε παράτησε τη δουλειά πριν καν την ξεκινήσει.
Είτε πιστεύετε στις δεισιδαιμονίες αυτές είτε όχι, εύχομαι χρόνια πολλά και καλά!

Χρόνια πολλά!!!

Χαίρομαι που μέσα από αυτή τη μικρή σελίδα έχω την ευκαιρία να πω τα χρόνια πολλά σε όλους σας, όσο μακρυα και αν βρίσκεστε!
Εύχομαι στον καθένα ξεχωριστά υγεία, προσωπική ευτυχία και κάθε καλό, κυρίως δε ανάσταση ψυχής. Μπορεί ο κόσμος γύρω μας να δείχνει σημάδια γήρατος , αλλά η αγάπη και η χαρά που κρύβουμε εμείς στην καρδιά μας φαίνεται να είναι αρκετή για να μας κρατήσει ελπίζοντες.

Χρόνια πολλά λοιπόν!!!