"Αυτά, αγαπητέ μου, είναι μαγγανείες......"

Δεν ξέρω αν θυμάται κανείς την ατάκα αυτή από την ταινία "Μανταλένα" : Ο παπα-Φώτης κάθεται στην πλατεία με τον αστυνομικό διευθυντή του νησιού και παρακολουθούν ενα τοπικό έθιμο. Στην ερώτηση του αστυνομικού για το αν η Εκκλησία δέχεται αυτά τα έθιμα ο παπάς απαντά "Αυτά, αγαπητέ μου, είναι μαγγανείες" και αμέσως αναποδογυρίζει το φλυτζάνι με τον καφέ που έπινε, για να το ''διαβάσει'' μετά από λίγο!!!!
Η σχέση του Έλληνα με αυτά τα θέματα είναι λίγο εως πολύ αντιφατική: ο σύγχρονος τρόπος σκέψης μας υπαγορεύει να τα θεωρούμε σκοταδιστικά και οπισθοδρομικά. Η εκκλησία τυπικά δεν τα δέχεται αλλά οι περισσότεροι (για να μην πω όλοι και παρεξηγηθεί κανείς) όλο και κάτι πιστεύουμε, ασυνείδητα πολλές φορές, είτε αυτό είναι ξεματιασμά, είτε φυλαχτά, είτε ο, τιδήποτε μπορεί να έχει σχέση με την ανακούφιση του πόνου με υπερφυσικό τρόπο.
Θα ρωτήσετε τί σχέση έχουν όλα αυτά με το δικό μας ιστολόγιο! Σύμφωνα με την επιστήμη, όλα σε αυτόν τον κόσμο σχετίζονται μεταξύ τους! Εμπνεύστηκα το θέμα αυτό από τις δύο γιορτές, τη χθεσινή και τη σημερινή. Χθές η Εκκλησία τιμούσε τους δύο κορυφαίους Αποστόλους Πέτρο μαι Παύλο, ενώ σήμερα τιμά τη Σύναξη των δώδεκα Αποστόλων. Πιθανώς θα έχετε και εσείς υπόψην σας τα έθιμα που σχετίζονται με αυές τις δύο γιορτές, τα οποία γνώριζαν και τελούσαν και στο χωριό μας.
Το πρώτο στοχεύει στο να αποκαλύψει σε πόσα χρόνια πρόκειται να παντρευτεί ο ''ενδιαφερόμενος'' και τελείται κατά τον εξής τρόπο: ο ''ενδιαφερόμενος'' βάζει σε ένα μικρό ποτήρι λίγο νερό χωρίς να μιλήσει. Δένει σε μία τρίχα από τα μαλλιά του μιά βέρα και λέει από μέσα του το ξόρκι ''Άγιε Πέτρο, Άγιε Παύλο, Άγιοι δώδεκα Αποστόλοι, να μου φανερώστε σε πόσα χρόνια θα παντρευτώ''. Κρεμάει τότε τη βέρα μέσα στο ποτήρι, λίγο πάνω από το νερό και αυτή αρχίζει να ταλαντώνεται και να χτυπά στα τοιχώματα του ποτηριού. Αυτό που έχει να κάνει τότε είναι να μετρήσει τα χτυπήματα: όσα χτυπήματα τόσα χρόνια τον χωρίζουν από το γάμο!
Το δεύτερο και πιο εντυπωσιακό έθιμο απαιτεί και μεγαλύτερη προσπάθεια. Ήταν μάλιστα ομαδικό έθιμο: συγκεντρώνονταν, δηλαδή, κυρίως οι κοπέλες σε ένα βαθύ πηγάδι. Καθεμία με τη σειρά της έβαζε έναν καθρέφτη πάνω από το κεφάλι της και σκεπαζόταν με ένα κόκκινο πανί. Αφού έλεγε απο μέσα της το ξόρκι '' Πέτρο και Παύλο το ριζικάρι, δείξε τη μοίρα μου μες στο πηγάδι'' έριχνε με τον καθρέφτη το φώς του ήλιου μεσα στο πηγάδι. Τότε εμφανιζόταν να καθρεφτίζεται στην επιφάνεια του νερού το πρόσωπου του μελλοντικού συζύγου. Βέβαια, το απότέλεσμα ήταν πολλές φορές επικίνδυνο, γιατί το πηγάδι δεν έδειχνε μόνο το μελλόντικο σύντροφο, αλλά πολλές φορές και το θάνατο της κοπέλας, αν τυχαινε αυτός να προηγείται του γάμου. Το έθιμο αυτό, επιδή ακριβώς απαιτούσε βαθύ πηγάδι, ετελείτο μόνο σε συγκεκριμένα μέρη. Στο χωριό μας οι κοπέλες συγκεντρώνονταν κυρίως στο πηγάδι του Τσατζούρη στον Ταρλά ( από αυτό και η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο).
Θα πει κανείς ''ανοησίες και μαγγανείες''.Δεν ξέρω, όμως, πώς να δικαιολογήσω όλες αυτές τις μαρτυρίες... Το ερώτημα για μένα είναι πώς προέκυψε η σχέση ανάμεσα στην εορτή των Αποστόλων και την πρόβλεψη του γάμου. Ποιά είναι, δηλαδή, η σχέση των Αποστόλων με το γάμο και τα σχετικά με αυτόν έθιμα. Πιθανώς θα πρέπει να αναζητήσουμε κάποια σύνδεση με κάποιο σχετικό αρχαίο έθιμο, που ετελείτο αυτή την εποχή και μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού συνδέθηκε με τις δύο αυτές εορτές.
Σε κάθε περίπτωση, ακόμα κι αν δεν πιστεύει κανείς σε τέτοιου είδους πρακτικές, είναι χρήσιμο να τις μελετήσει, γιατί μέσα από αυτές ανακαλύπτει αντιλήψεις, που συνόδευσαν την ελληνική σκέψη για πολλούς αιώνες.

Εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς τὴν καιομένην...

Καταρχάς, οφείλω μια συγνώμη για την σχεδόν μηνιαία απουσία μου! Ο συνδυασμός εξετάσεων Αγγλικών και αρρώστιας καταλαβαίνετε ότι δεν αφήνει και πολλά περιθώρια για την ενασχόληση με τα χόμπυ!!!
Τις τελευταίες μέρες σκεφτόμουν με ποιό θέμα θα έπρεπε να ασχοληθούμε!Πολλά μου ήρθαν στο μυαλό, αλλά θυμήθηκα ότι πρόσφατα κατάφερα να πάρω μερικές φωτογραφίες από το καμίνι του Κοτσάκη στον Ταρλά, δίπλα στο σπίτι μου. Θα ήθελα, λοιπόν, να τις μοιραστώ μαζί σας, γιατί είναι κάτι σπάνιο και μόνο κατά τύχη ξαναήρθε την επιφάνεια.
Όπως θα έχετε ακούσει στο χωριό υπήρξαν 3 καμίνια σε διαφορετικές εποχές και τοποθεσίες: στου Σερεμέτη, δίπλα από την κεντρική εκκλησία του χωριού και στον Ταρλά.
Το παλαιότερο είναι αυτό που βρίσκεται στου Σερεμέτη, κάτω από τον δρόμο που οδηγεί στην Καρούτα (λίγο πριν από το γεφύρι που οδηγεί στο Λαντζόι μέσα από το χωματόδρομο). Πρέπει να λειτούργησε στις αρχές του περασμένου αιώνα και σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκέντρωσα από γέροντες, ανήκε σε δύο Καλαματιανούς.Δυστυχώς, δε διαθέτουμε καμία άλλη πληροφορία ούτε για τον ακριβή χρόνο λειτουργίας του, ούτε και για τα ονόματα των ιδιοκτητών του.
Το μεγαλύτερο και πιο γνωστό ήταν αυτό που βρισκόταν δίπλα στην κεντρική εκκλησία. Ανήκε στους αδερφούς Γεώργιο και Σωτήριο Νικολόπουλο και λειτούργησε περίπου στις δεκαετίες 1940 ως 1950 (ίσως και 1960). Φαίνεται να είχε μεγάλη παραγωγή, καθώς οι ιδιοκτήτες του συνήθιζαν να πληρώνουν τους χωριανούς (με ένα πενηνταράκι ανα δέμα) για να φέρνουν στο καμίνι τα απαραίτητα για τη λειτουργία του καυσόξυλα.
Στο καμίνι αυτό ήταν αρχικά συνέταιρος και ο Σωτήρης Κοτσάκης. Για κάποιο λόγο, όμως, η συνεργασία του με τους αδερφούς Νικολόπουλους διαλύθηκε και γι'αυτό κατασκεύασε το δικό του καμίνι στον Ταρλά.
Το καμίνι του Κοτσάκη βρίσκεται δίπλα ακριβώς στον κεντρικό δρόμο που οδηγεί στο χωριό, στην τοποθεσία Ταρλάς και λειτούργησε περίπου στις δεκαετίες 1950 και 1960. Μπορούσε κανείς να το δει ακέραιο μέχρι τη δεκαετία του 1970. Στη συνέχεια ο νέος ιδιοκτήτης του χωραφιού έθαψε την είσοδό του, για να αποκαλυφθεί ξανά πέρυσι, μάλλον απο κάποιο ζώο που τη βρήκε σκάβοντας. Εκμεταλλευόμενος εγώ αυτή την ευκαιρία πήρα μερικές φωτογραφίες από το μικρό άνοιγμα, που δεν χωράει περισσότερο απο έναν μικρό σκύλο.
Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το άρθρο δείχνουν την αρχιτεκτονική του καμινιού: αποτελείται από έναν αψιδωτό χώρο, που στηρίζεται σε επάλληλες ραβδώσεις στην οροφή. Στο χώρο αυτό αναβόταν η φωτιά. Ακριβώς από πάνω, στην εξωτερική επιφάνεια, τοποθετούταν τα νωπά κεραμικά, στα αυλάκια που δημιουργούν οι εσωτερικές ραβδώσεις.
Σύμφωνα με τους γέροντες, που μου έδωσαν τις πληροφορίες, τα κεραμίδια που κατασκευάζονταν στα καμίνια ήταν αρκετά καλής ποιότητας, σε αντίθεση με τα τούβλα που ήταν βαριά και δύσχρηστα.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, θεωρώ ότι η ύπαρξη "επιχειρήσεων", και μάλιστα τριών, σε ένα μικρό χωριό είναι ενδεικτική των οικονομικών του δυνατοτήτων για την εποχή εκείνη και κυρίως της εργατικότητας των κατοίκων του, που, άλλωστε, αναγνωριζόταν και από τα γύρω χωριά. Ας θυμηθούμε, για παράδειγμα, αυτό που λένε οι παππούδες μας ότι συνέβη στην Κατοχή: ενώ πριν οι κάτοικοι του Πελοπίου δεν μας είχαν σε ιδιαίτερη υπόληψη, όταν ξέσπασε η πείνα έφταναν κατά ομάδες στο χωριό μας για να ζητιανέψουν λίγο φαγητό, αφού οι ίδιοι δεν ήταν ( και δεν είναι ακόμη, όπως φαίνεται απο το χέρσο κάμπο του Πελοπίου) σε θέση να καλλιεργήσουν τα χωράφια τους.

Το σχολείο....

Από τις πρώτες κοινωνικές δραστηριότητες στις οποίες συμμετέχει ένα άτομο είναι το σχολείο. Η πρώτη φορά που συγχρωτιζόμαστε για τόσες πολλές ώρες με ανθρώπους εκτός της οικογένειάς μας, που μαθαίνουμε να ζούμε βάσει ένος συστήματος κανόνων (το οποίο εν πολλοίς θα μας συνοδεύει ολη μας τη ζωή). Όλοι, φυσικά, έχουμε όμορφες αναμνήσεις από το σχολικά μας χρόνια, κυρίως δε τα χρόνια του δημοτικού, που είμασταν ακόμη παιδιά από κάθε άποψη. Χρόνια αθωότητας και ξεγνοιασιάς!
Για τους περισσότερους από εμάς ήταν μάλλον καλή τύχη να τελειώσουμε το δημοτικό στο χωριό μας, πριν λόγω των συνθηκών κλείσει για πάντα. Πιθανώς θα θυμάστε όλοι την πρώτη σας μέρα στο σχολείο, τον αγιασμό (με τον παπα-Πάνο και αργότερα εγώ με τον παπα-Γιώργη), την πρωινή προσευχή, τα δύο διαλείμματα (ένα στις 10 και ένα στις 12), τα παιχνίδια (κρυφτό, κυνηγητό, κεραμιδάκια και τόσα άλλα που εφευρίσκαμε), τις εκδρομές στον Αϊ-Γιάννη, στο Λαντζονέικο ποτάμι, στη Λάκκα, τις σχολικές γιορτές με την σχετική προετοιμασία (να κολλήσουμε τις αφίσες με τους ήρωες του '21 ή με τους φαντάρους του '40, αν φέρουμε σμυρτιά από το Σαμάκι...), την τελευταία ημέρα των μαθημάτων με το μπουγέλο... Μπορεί να θυμάστε αμυδρά και το μάθημα!!!!!Δεν είναι κάτι στο οποίο δίναμε και πολύ σημασία τότε!!!
Όλες αυτές οι αναμνήσεις στεγάστηκαν σε αυτό το κτήριο που μένει τώρα άχρηστο. Το δημοτικό του χωριού μας την εποχή που χτίστηκε εθερείτο ένα από τα καλύτερα της Ηλείας, όπως μας πληροφορεί ο δάσκαλος και συγχωριανός μας Αθανάσιος Φωτόπουλος, στις 2 και μοναδικές σελίδες από την Ιστορία του Δημοτικού Σχολείου Ηρακλείας που ο ίδιος συνέταξε. Το σχολείο θεμελιώθηκε το 1956. Οι εργασίες ανέγερσης κράτησαν μέχρι το 1966 περίπου, απαιτώντας δαπάνη 600.000 δραχμών, ποσού ιδιαίτερα υψηλού για την εποχή. Κατά τη διάρκεια της κατασκευής διευθυντής ήταν ο επίσης χωριανός μας Ασημάκης Κωνσταντόπουλος (ο πιο γνωστός ίσως από τους ντόπιους δασκάλους), που επιτελούσε το διδασκαλικό του έργο, ακόμη και με 140 μαθητές, σε καφενεία και σπίτια, λόγω έλλειψης σχολικού κτηρίου. Από το σχολικό έτος 1966-67 αναλαμβλανει δάσκαλος ο Αθ. Φωτόπουλος με 71 μαθητές και η καθοδική πορεία του σχολείου αρχίζει.
Το κτήριο του σχολείου είναι τριθέσιο, με δύο χώρους γραφείων και εξωτερική τουαλέτα. Περιβάλλεται από μεγάλη έκταση περίπου 4 στρεμμάτων στην οποία υπάρχει παιδική χαρά και χώρος διαμορφωμένος για μπάσκετ και ποδόσφαιρο. Φυσικά, όλοι θα θυμάστε τη μεγάλη μουριά ακριβώς απέναντι από το κτήριο, που ήταν πάντα ο χώρος που μαζευόμασταν για να φάμε στα διαλείμματα και να προστατευτούμε απο τη ζέστη το καλοκαίρι.
Θα πρέπει να αναφέρω ότι το συγκεκριμένο σχολείο είναι το δεύτερο που χτίστηκε στο χωριό. Το πρώτο ήταν ένα μονόχωρο οικοδόμημα στην τοποθεσία Παλιό Σχολείο ( εκεί που βρίσκεται τώρα η πλατεία με τα πλατάνια και το συντριβάνι), το οποίο εγκαταλείφθηκε γιατί είχε πάθει ζημιές από σεισμό. Σε εκείνο το κτήριο είχε διδάξει ο πρώτος χωριανός δάσκαλος, ο Ν. Μπούλιαρης.
Θα συμφωνήσετε μαζί μου ότι το σχολείο για ένα χωριό είναι μία από τις σημαντικότερες πλευρές της κοινωνικής ζωής. Είναι κρίμα που το χωριό μας δεν το κατάλαβε αυτό και οδηγηθήκαμε στο λουκέτο. Μάλλον είναι πάγιο χαρακτηριστικό μας η αμέλεια και η έλλειψη διορατικότητας. Τώρα, το αν θα μπορούσε αυτό το κτήριο να αξιοποιηθεί είναι θέμα πρωτοβουλιών, όχι της ηγεσίας, αλλά ημών, όσων πιθανώς έχουμε καλές ιδές και καλή διάθεση.

Ο Αϊ-Νικόλας και η ιστορία του

Αύριο, 10 Μαϊου, εορτάζεται η πάροδος του λειψάνου του Αγίου Νικολάου, δηλαδή η μεταφορά του από το ναό του αγίου στα Μύρα της Λυκίας στο Μπάρι της Ιταλίας κατά το έτος 1087. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, το πλοίο που μετέφερε το λείψανο πέρασε και από τα Επτάνησα, από τα οποία φαίνεται ότι μεταδόθηκε η παράδοση του εορτασμού αυτής της ημέρας και στη δυτική Πελοπόννησο. Το πιο γνωστό προσκύνημα της περιοχής, που εορτάζει αυτή τη μέρα είναι το μοναστήρι του Αγίου Νικολάου στα Σπάτα, που ανήκει στη Μητρόπολη Ηλείας και Ωλένης. Όμως, την ίδια αυτή μέρα γιορτάζει και το εκκλησάκι του Αϊ-Νικόλα, που ανήκει σήμερα πια στο γειτονικό μας Λαντζόι.
Φαίνεται ότι ο ναός αυτός έχει μεγάλη ιστορία, καθώς στη θέση του σημερινού, που χτίστηκε γύρω στο 1990 μετά από εράνους που πραγματοποίησε μιά γυναίκα από το Λαντζόι, βρισκόταν η ομώνυμη εκκλησία του παλαιού Μπρούμα, όπως μαρτυρεί και το ομώνυμο τοπωνύμιο. Δεν θα ήταν παρακινδυνευμένο να υποθέταμε ότι και ο ναός εκείνος, όταν το χωριό ήταν στην παλιά του θέση, θα γιόρταζε στις 10 Μαϊου, όπως και σήμερα.
Μάλλον ο ναός εκείνος ήταν και ο κεντρικός του χωριού, αφού σε σχέση με τους δύο άλλους ναούς, τον Αϊ-Γιώργη και τον Αϊ-Γιάννη, βρίσκεται πιο κοντά στο Παλιοχώρι, στην τοποθεσία όπου εικάζεται (και πιστοποιείται πολλές φορές από τα ευρήματα) ότι βρισκόταν το χωριό. Επιπλέον, στον περίβολο του ναού έχουν ανασκεφεί πολλές φορές τάφοι, κάτι που πιθανώς υποδεικνύει ότι εδώ βρισκόταν και το νεκροταφείο του χωριού.
Τα πιο σημαντικά ευρήματα στο χώρο είναι κάποια μέλη από τον παλιό ναό, κυρίως δομικές πέτρες από κογχυλιάτη λίθο, και κεραμικά, όπως τούβλα, που μάλλον χρησίμευαν ως δάπεδο του ναού (αντίστοιχη χρήση κεραμικώς τούβλων στο δάπεδο της Επισκοπής στην Ώλενα), αλλά και τα χαρακτηριστικά διακοσμημένα με γραμμικά σχέδια κεραμίδια, που βρίσκει κανείς και στις ३ τοποθεσίες, όπου υπήρχαν οι εκκλησίες του χωριού.
Κάποιοι από τους δομικούς λίθους που σώζονται αποτελούν, σύμφωνα με Γερμανούς αρχαιολόγους που συμβουλεύτηκα, τμήμα αρχαίου ναού. Θα μπορούσε, ίσως, να εικάσει κανείς ότι προέρχονται από κάποιο κτίσμα της αρχαίας Ηράκλειας, που χρησιμοποιήθηκε για να χτιστεί ο ναός.
Υπάρχει, επίσης, μπροστά από το σημερινό ναό, μία μικρή τετράγωνη βάση από πέτρες, ασβεστοκονίαμα και κεραμίδια, που θα μπορούσε να είναι η αγία Τράπεζα του παλιού ναού. Εξάλλου, λέγεται ότι η αγία Τράπεζα διατηρούνταν μέσα στα χωράφια, πριν χτιστεί ο σημερινός ναός, αφού απαγορεύεται να καταστραφεί, ακόμα κι αν καταστραφεί ο ναός.
Από τις εικόνες που σώζονται από τις εκκλησίς του Μπρούμα, υπάρχουν 7 που φαίνεται ότι έχουν δημιουργηθεί από το ίδιο χέρι. Ανάμεσά τους υπάρχει και το ένα κομμάτι ενός βημόθυρου (δηλαδή της πόρτας από την Ωραία Πύλη) που φέρει τις εικόνες του Αποστόλου Πέτρου και του Αγίου Νικολάου. Η απεικόνιση του Αγίου Νικολάου είναι πιθανώς ένα στοιχείο για να σχετίσουμε την ομάδα αυτή των εικόνων με το ναό.
Η κατασκευή του σημερινού ναού είναι σίγουρο ότι προκάλεσε μεγάλη καταστροφή σε όποιο στοιχείο είχε απομείνει από τον παλιό. Η ανθρώπινη δραστηριότητα συνεχίζει το καταστροφικό της έργο ως σήμερα: προσπάθειες εξωραϊσμού του ναού αλλά και το γεγονός ότι ο χώρος αποτελεί μέρος αγροτικού δρόμου βλάπτουν όλο και περισσότερο ό, τι έχει απομείνει. Επομένως, η ανάγκη για συλλογή στοιχείων και τεκμηρίων είναι επιτακτική. Άλλωστε, όπως έχω και παλιότερα επισημάνει, ο άνθρωπος δημιουργεί για να καταστρέψουν οι επόμενες γενιές!

Εικόνες από τη γιορτή του Αϊ-Θανάση για όσους έλειπαν

Άνοιξε και φέτος το εκκλησάκι για να γιορτάσει τη μνήμη του Αγίου Αθανασίου και της Αγίας Μαύρας, που τιμάται αύριο. Ο κόσμος όχι πολύς, αλλά αρκετός. Εξάλλου δεν έχει σημασία η ποσότητα αλλά το γεγονός!
Εδώ υπάρχουν μερικές φωτογραφίες που τραβήχτηκαν μετά την πρωινή λειτουργία, για να νιώσουν και όσοι δεν είχαν την ευκαιρία να παρευρίσκονται κάτι από το κλίμα της ημέρας! Μακάρι κάποτε να γίνει η γιορτή αυτή μία ακόμη ευκαιρία για συναπάντημα όλων των ανά την Ελλάδα χωριανών μας, όπως είναι ο Δεκαπενταύγουστος και το πανηγύρι μας!

Το ξωκλήσι του Αϊ-Θανάση

Ο Μάης έρχεται σε 2 μέρες! Τελευταίος μήνας της άνοιξης, συνδεδεμένος με γιορτές, χαρά,επαφή με τη φύση! Φυσικά, κάθε τόπος έχει συνδέσει κάποιες στιγμές του χρόνου με διαφορετικά πράγματα. Στο χωριό μας η αρχή του Μάη ήταν εξ αρχής συνυφασμένη με την εκκλησία του Αϊ-Θανάση, αυτού του μικρού ναού, που δεσπόζει στην κορυφή του λόφου πάνω από το χωριό και είναι ορατός από όλη την γύρω περιοχή.
Πόσο, όμως, γνωρίζουμε την ιστορία του και την πορεία του ως τις μέρες μας;Μάλλον θα έχουμε ακούσει την ιστορία για την παλιά εκκλησία που χάλασε και πάνω στα θεμέλια της χτίστηκε η σημερινή! Υπάρχουν, όμως πολλά περισσότερα να μάθει κανείς για την εκκλησία αυτή και ταυτόχρονα για την ιστορία του χωριού, με την οποία φαίνεται το ξωκλήσι συμπορεύεται για αιώνες.
Ο παλαιός ναός, λοιπόν, φαίνεται να χτίστηκε γύρω στα 1832, καθώς στο πίσω μέρος της εικόνας του Χριστού που σώζεται από το τέμπλο του (μαζί με αυτές της Θεοτόκου, του Αγίου Αθανασίου και του Ιωάννη του Προδρόμου) αναγράφεται το έτος αυτό. Αυτό σημαίνει ότι ήταν πιθανότατα ο πρώτος ναός που χτίστηκε μετα την κάθοδο όσων γλίτωσαν από την ελονοσία στο Παλιοχώρι. Για το ακριβές έτος της μεταφοράς του χωριού δεν είμαστε (και πιθανώς δεν θα είμαστε ποτέ) σίγουροι. Το στοιχείο, όμως, μας δίνει ένα terminus ante quem (δηλαδή την ύστερη ημερομηνία), ώστε να σχηματίσουμε μια εικόνα.
Χτισμένος, λοιπόν, στα 1832 περίπου, ο ναός αυτός θα ήταν η κεντρική εκκλησία του χωριού ως τα 1864, οπότε και χτίστηκε η Κοίμηση της Θεοτόκου, ο και μέχρι σήμερα κυρίως ναός. Με βάση και τα κατά καιρούς ευρήματα, κυρίως οστά και αγγεία (τα οποία μάλλον χρησίμευσαν για την περιποίηση των τάφων), φαίνεται ότι εδώ λειτουργούσε και το κοιμητήριο του χωριού, για όσο καιρό βρισκόταν σε χρήση ο ναός.
Οταν χτίστηκε η Κοίμηση, ο Αϊ-Θανάσης θα πρέπει να εγκαταλείφθηκε και οι ταφές να γίνονται στον περίβολο της Κοίμησης, όπου γίνονταν μέχρι το 1939. Εγκαταλειμένος ο ναός δεν πρέπει να άντεξε για πολύ. Ακόμη και γέροντες που γεννηθηκαν γύρω στα 1910 τον θυμούνται πάντα ως ερείπιο. Εντούτοις, όλοι μαρτυρούν πως ήταν πολύ ωραία εκκλησία, αναφερόμενοι, μάλλον, στην αρχιτεκτονική και τη διακόσμηση της. Πράγματι, οι σωζόμενες εικόνες μαρτυρούν εξαιρετικό αγιογράφο, που μάλλον έλαβε πολύ καλή αμοιβή, όπως φαίνεται από την "ψιλοδουλειά" και την ιδιαίτερη προσοχή με την οποία έχει δημιουργήσει αυτά τα αριστουργήματα. Βέβαια, για να μην ξεχνάμε και το προηγούμενο θέμα μας, τη διαχείρηση της κληρονομιάς, αναφέρεται ότι οι υπόλοιπες εικόνες του παλαιού ναού, που είχαν μεταφερθεί στην Ευαγγελίστρια, κάποια στιγμή θάφτηκαν πίσω από το ιερό βήμα της με πρωτοβουλία του παπα-Χαράλαμπου Χριστόπουλου, γιατί θεωρήθηκαν άχρηστες!
Πέρασαν αρκετά χρόνια, ώσπου να βρεθεί ο κατάλληλος ιερέας και η στιγμή, για να ληφθεί η πρωτοβουλία της ανοικοδόμησης. Ήταν το 1956-7, όταν ο παπ-Αγγελής, με τη βοήθεια του επι χρόνια επιτρόπου Παναγιώτη Χριστόπουλου, άρχισαν έρανο για την κατασκευή του ναού και μάλιστα με άκρα μυστικότητα, για να μην γίνουν αντιληπτοί από τον μητροπολίτη Γερμανό Α΄, που είχε απαγορεύσει τους εράνους. Η προσφορά του παπ-Αγγελή δε σταμάτησε εκεί: μαζί και με άλλους χωριανούς και μη συγκέντρωσε την πέτρα και πρόσφερε εργασία ώστε να ολοκληρωθεί η ανοικοδόμηση. Αγοράστηκε η εικόνα του Αγίου Αθανασίου και της Παναγίας και δωρήθηκε η εικόνα της Αγίας Μαύρας, η οποία, είναι η αλήθεια, τιμάται περισσότερο και από τον Άγιο Αθανάσιο, στον οποίο είναι αφιερωμένος ο ναός.
Ένα ανθρώπινο λάθος αυτή τη φορά έγινε η αιτία να υποστεί και αυτός ο ναός ζημιές: ένας από τους επιτρόπους ανέλαβε με πρωτοβουλία του να απομακρύνει το χώμα από τον περίβολο του ναού. Φαίνεται όμως ότι τα παράκανε, γιατί έκτοτε η εκκλησία, συμβαλλούσης και της σαθρότητας του εδάφους και των κατά καιρούς σεισμών, υπέστη βαθιά ραγίσματα, που μάλλον θα οδηγήσουν στην κατάρρευσή της και την ανοικοδόμηση για τρίτη φορά!
Παρόλα αυτά, και φέτος, στις 2 και 3 Μαϊου η εκκλησία θα ανοίξει για να υποδεχτεί τον κόσμο, νέους αλλά και γέρους, που παρά την μεγάλη ανηφόρα, ανεβαίνουν ως εδώ από αγάπη για το ναό και ίσως ελκυόμενοι από την ομορφιά του τοπίου και τη θέα. Όσοι βρεθείτε στο χωριό μην παραλείψετε να πάτε.Είναι μια εντελώς διαφορετική εμπειρία, μια επαφή με τη φύση και με το παρελθόν!!!!
Χρόνια πολλά και καλό μήνα!

Διαχείρηση της κληρονομιάς μας

Με αφορμή αυτή την προσπάθεια που ξεκίνησε πρόσφατα για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα, σκεφτόμουν σχετικά με τον τρόπο που έχουν οι Έλληνες διαχειριστεί την κληρονομιά τους.
Και δεν αναφέρομαι, βέβαια στο απώτερο παρελθόν ( π.χ. επί Βυζαντινής αυτοκρατορίας ή επί Τουρκοκρατίας, οπότε δεν υπήρχε η ιδέα της πολιτιστικής κληρονομιάς, τουλάχιστον με την σημερινή έννοια), αλλά στην πρόσφατη ιστορία μας, από την ανεξαρτησία της Ελλάδας και εξής. Εξάλλου, μαρτυρείται ότι όταν επί Τουρκοκρατίας ξένοι περιηγητές και αρχαιολόγοι επιχειρούσαν να κλέψουν γλυπτά από την Ολυμπία (που δεν ήταν τότε παρά ενα βοσκοτόπι), οι ντόπιοι βοσκοί τους κυνηγούσαν, είτε από συναίσθηση της σημασίας των κειμηλίων αυτών για την σύνδεση των σύγχρονων Ελλήνων με τους αρχαίους προγόνους τους, είτε ακόμη και από συμφεροντολογικούς λόγους (''Ανήκουν σε μας και εμείς θα επιλέξουμε που θα τα πουλήσουμε"), γιατί και αυτό φυσικά δεν μπορεί να έλειπε!!!
Το θέμα είναι ότι ως Έλληνες περισσότερο κακό κάνουμε στην κληρονομιά μας παρά καλό! Σκεφτείτε τη μάστιγα της αρχαιοκαπηλίας: αμέτρητα κειμήλια έχουν εξαφανιστεί, στερώντας με αυτό τον τρόπο την επιστήμη από σημαντικά συμπεράσματα. Αρχαία γλυπτά και κεραμικά, βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες , σύγχρονα έργα τέχνης εξαφανίζονται χωρίς κανένας να μπορεί να εξηγήσει το ποιός τα αφαίρεσε ή πού κατέληξαν.
Φυσικά δεν είναι μόνο η αρχαιοκαπηλία που ζημιώνει τον πολιτιστικό πλούτο. Εξίσου επιβλαβής είναι η αδιαφορία και η άγνοια. Μνημεία μένουν απροστάτευτα στο πέρασμα του χρόνου ή συντηρούνται από μη ειδικούς, με αποτέλεσμα να καταστρέφονται σιγά-σιγά. Αρχαία γλυπτά που καταστρέφονται στη συντήρηση (όπως τα εν λόγω Μάρμαρα του Παρθενώνα), ναοί που έχουν να συντηρηθούν από την εποχή της κατασκευής τους, ιερές εικόνες, που αποτελούν όχι μόνο ιερά κειμήλια αλλά και ιστορικές αποδείξεις, μένουν στο έλεος της υγρασίας και του σαρακιού. Και περιμένουν έτσι απλά να γίνουν σκόνη, αντί να διαφυλαχθούν για τις επόμενες γενιές και για εκείνους που θα μπορέσουν να τα μελετήσουν καλύτερα και να βγάλουν τα σωστά συμπεράσματα.
Και τελικά έρχεται το γνωστό σύνδρομο του Έλληνα "Τί σε ενδιαφέρει εσένα;" ή "Τί ξέρεις εσύ περισσότερο;". Το θέμα, όμως, δεν είναι ποιός ξέρει περισσότερα από τον άλλο. Το θέμα είναι ποιός μπορεί να βοηθήσει, ώστε να δοθεί μια λύση. Γιατί ναι,με ενδιαφέρει, εφόσον είναι και δική μου κληρονομιά.Κάποιος την παρέδωσε σε μένα και τους συγχρόνους μου, όχι για να την καταστρέψω, αλλά για να την παραδώσω ακέραια (αν οχι καλύτερη) στους επόμενους. Τί νόημα έχει άλλωστε να δημιουργεί ο άνθρωπος, αν τα έργα του είναι καταδικασμένα να χαθούν λίγο μετά τη δημιουργία τους;
Μπορεί να σας ξένισα ή να σας εκνεύρισα λίγο, αλλά νομίζω ότι σε γενικές γραμμές θα συμφωνήσετε μαζί μου. Άλλωστε, είναι η άποψή μου, κι αν υψώνω λίγο τη φωνή είναι για να την υπερασπιστώ επαρκώς, οχι γιατί δεν έχω άλλο τρόπο, αλλά γιατί στην εποχή μας περνάει η "μαγκιά" και όχι ο ορθός λόγος και η συζήτηση!