Το τροπάριο της Κασσιανής

Δεν νομίζω ότι είναι πολλές οι φορές οι φορές που συνειδητοποιούμε ότι οι εκκλησιαστικοί ύμνοι είναι ποιητικά κείμενα. Τα αντιμετωπίζουμε συνήθως σαν προσευχές, αγνοώντας την καλλιτεχνική τους αξία.
Το τροπάριο της Κασσιανής δεν έπαψε ποτέ να συγκινεί, εδώ και 12 αιώνες, ακριβώς επειδή με την ποιητική της τέχνη, τις συγκινητικές εικόνες και τις έντονες αντιθέσεις καταφέρνει να στήσει μπροστά στον ακροατή ακέραιο το επεισόδιο όχι μόνο του πλυσίματος των ποδιών του Χριστού από την πόρνη, αλλά και του προπατορικού αμαρτήματος, ακόμη και εικόνων από τη φύση.

Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή,
τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν,
ὀδυρομένη, μύρα σοι, πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει.
Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας,
ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας.
Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων,
ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ·
κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας,
ὁ κλίνας τοὺς οὐρανοὺς τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει.
Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας,
ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις·
ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν,
κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη.
Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους
τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου;
Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.

Κύριε, η γυναίκα που επιδόθηκε σε πλήθος αμαρτιών,

έχοντας αντιληφθεί την θεϊκή σου φύση, αναλαμβάνοντας καθήκοντα μυροφόρου,

θρηνώντας, σου φέρνει μύρα πριν από την ταφή σου.

Άλοίμονο! φωνάζει, που μέσα μου νύχτα βρίσκεται, πόθος για ακολασία,

ολοσκότεινος και ασέληνος έρωτας για την αμαρτία.

Δέξου τις πηγές των δακρύων μου,

εσύ που το νερό της θάλασσας σύννεφα το κάνεις.

Ένδοσε στους αναστεναγμούς της καρδιάς μου, 

εσύ που χαμήλωσες τον ουρανό με την απερίγραπτη σάρκωσή σου.

Θα καταφιλήσω τα πανάγια πόδια σου

και θα τα σκουπίσω με τις μπούκλες των μαλλιών μου.

Αυτά τα πόδια, που η Εύα ακούγοντας τον θόρυβό τους

στον παράδεισο το δειλινό κρύφτηκε από το φόβο.

Το πλήθος των αμαρτιών μου και την άβυσσο του σχεδίου σου

ποιός θ' ανακαλύψει, Σωτήρα της ψυχής μου;

Μην με παραμερίσεις την δούλη σου, εσύ που έχεις απεριόριστη ελεημοσύνη.

Εν μέσῳ ετοιμασιών

Το ελληνικό σπίτι δεν παύει ποτέ να μοσχοβολά κάθε λογής γαργαλιστικές μυρωδιές, ακόμα και όταν επικρατεί νηστεία. Πρόκειται για αυτήν την εξαιρετική συνήθεια των ετοιμασιών των φαγητών της γιορτής - κάθε γιορτής - που συνοδεύει τους Έλληνες από την αρχαιότητα. Και δεν είναι να απορεί κανείς με το οξύμωρο, με το οποίο έρχεται αντιμέτωπος: μέρες νηστείας και δρόμοι και σπίτια αναδίδουν τη μυρωδιά κουλουριών, τσουρεκιών, αυγών, κρέατος, χωρίς κανείς να διανοείτε να βάλει στο στόμα του κάτι από αυτά. Θα ακούσεις πολλές φορές να σου εξηγούν απλοϊκά "άμα δεν νηστέψεις, πώς θα ξεχωρίσεις τις ημέρες;". Μπορεί να φαίνεται αστείο και απομακρυσμένο από τον αληθινό σκοπό της νηστείας, αλλά αποτελεί και αυτή η εξήγηση μία όψη της.
Αυτό που πάντοτε με γοήτευε στις ετοιμασίες του Πάσχα (ίσως λόγω της μανίας με την τάξη και τον προγραμματισμό) είναι ότι κάθε δουλειά είναι τοποθετημένη σε συγκεκριμένη μέρα της Μεγάλης Εβδομάδας: την Μεγάλη Τρίτη τα κουλούρια, την Μεγάλη Πέμπτη τα αυγά, το Μεγάλο Σάββατο η μαγειρίτσα και το αρνί. Φυσικά, το πρόγραμμα δεν είναι τυχαίο. Η Δευτέρα, η Τετάρτη και κυρίως η Μεγάλη Παρασκευή είναι μέρες, κατά τις οποίες οι δουλειές απαγορεύονται. Συνεπώς, στις υπόλοιπες οι δουλειές κατανέμονται ορθολογικά: τα πιο ευπαθή εδέσματα παρασκευάζονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στην ημέρα της Ανάστασης.
Η σοφία, λοιπόν, παρούσα και στην κουζίνα! Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, να μην είναι έτσι, σε έναν λαό που έμαθε να ζυγίζει τα πάντα (κι αν το ξεχάσαμε για λίγο, πάλι σε αυτό καταλήγουμε σιγά-σιγά).

Ταλανισμός των Γραμματέων και Φαρισαίων

Τότε ὁ Ἰησοῦς ἐλάλησεν τοῖς ὄχλοις καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ 2 λέγων, Ἐπὶ τῆς Μωϋσέως καθέδρας ἐκάθισαν οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι. 3 πάντα οὖν ὅσα ἐὰν εἴπωσιν ὑμῖν ποιήσατε καὶ τηρεῖτε, κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν μὴ ποιεῖτε· λέγουσιν γὰρ καὶ οὐ ποιοῦσιν. 4 δεσμεύουσιν δὲ φορτία βαρέα καὶ δυσβάστακτα καὶ ἐπιτιθέασιν ἐπὶ τοὺς ὤμους τῶν ἀνθρώπων, αὐτοὶ δὲ τῷ δακτύλῳ αὐτῶν οὐ θέλουσιν κινῆσαι αὐτά. 5 πάντα δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν ποιοῦσιν πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις· πλατύνουσιν γὰρ τὰ φυλακτήρια αὐτῶν καὶ μεγαλύνουσιν τὰ κράσπεδα τῶν ἰματίων αύτῶν, 6 φιλοῦσιν δὲ τὴν πρωτοκλισίαν ἐν τοῖς δείπνοις καὶ τὰς πρωτοκαθεδρίας ἐν ταῖς συναγωγαῖς 7 καὶ τοὺς ἀσπασμοὺς ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, Ῥαββί....Οὐαὶ δὲ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι κλείετε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων· ὑμεῖς γὰρ οὐκ εἰσέρχεσθε, οὐδὲ τοὺς εἰσερχομένους ἀφίετε εἰσελθεῖν. 15 Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι περιάγετε τὴν θάλασσαν καὶ τὴν ξηρὰν ποιῆσαι ἕνα προσήλυτον, καὶ ὅταν γένηται ποιεῖτε αὐτὸν υἱὸν γεέννης διπλότερον ὑμῶν. 16 Οὐαὶ ὑμῖν, ὁδηγοὶ τυφλοὶ οἱ λέγοντες, Ὃς ἂν ὀμόσῃ ἐν τῷ ναῷ, οὐδέν ἐστιν· ὃς δ’ ἂν ὀμόσῃ ἐν τῷ χρυσῷ τοῦ ναοῦ ὀφείλει. 17 μωροὶ καὶ τυφλοί, τίς γὰρ μείζων ἐστίν, ὁ χρυσὸς ἢ ὁ ναὸς ὁ ἁγιάσας τὸν χρυσόν; .... 23 Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι ἀποδεκατοῦτε τὸ ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον καὶ τὸ κύμινον, καὶ ἀφήκατε τὰ βαρύτερα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν καὶ τὸ ἔλεος καὶ τὴν πίστιν· ταῦτα [δὲ] ἔδει ποιῆσαι κἀκεῖνα μὴ ἀφιέναι. 24 ὁδηγοὶ τυφλοί, οἱ διϋλίζοντες τὸν κώνωπα τὴν δὲ κάμηλον καταπίνοντες. 25 Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι καθαρίζετε τὸ ἔξωθεν τοῦ ποτηρίου καὶ τῆς παροψίδος, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ἐξ ἁρπαγῆς καὶ ἀκρασίας. 26 Φαρισαῖε τυφλέ, καθάρισον πρῶτον τὸ ἐντὸς τοῦ ποτηρίου, ἵνα γένηται καὶ τὸ ἐκτὸς αὐτοῦ καθαρόν. 27 Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι παρομοιάζετε τάφοις κεκονιαμένοις, οἵτινες ἔξωθεν μὲν φαίνονται ὡραῖοι, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ὀστέων νεκρῶν καὶ πάσης ἀκαθαρσίας. 28 οὕτως καὶ ὑμεῖς ἔξωθεν μὲν φαίνεσθε τοῖς ἀνθρώποις δίκαιοι, ἔσωθεν δέ ἐστε μεστοὶ ὑποκρίσεως καὶ ἀνομίας. 29 Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι οἰκοδομεῖτε τοὺς τάφους τῶν προφητῶν καὶ κοσμεῖτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων, 30 καὶ λέγετε, Εἰ ἤμεθα ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν πατέρων ἡμῶν, οὐκ ἂν ἤμεθα αὐτῶν κοινωνοὶ ἐν τῷ αἵματι τῶν προφητῶν. 31 ὥστε μαρτυρεῖτε ἑαυτοῖς ὅτι υἱοί ἐστε τῶν φονευσάντων τοὺς προφήτας. (Κατά Ματθαίον κγ΄)

Τότε ο Ιησούς μίλησε στο πλήθος και στους μαθητές του και είπε:  στο θρόνο του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Όλα όσα σας λένε, λοιπόν, να τα κάνετε και να τα τηρείτε, αλλά να μην φέρεστε σύμφωνα με τις δικές τους πράξεις. Γιατί λένε μόνο, χωρίς να πράττουν. Συγκεντρώνουν φορτία βαριά και δυσβάστακτα και τα ακουμπούν στους ώμους των ανθρώπων, ενώ οι ίδιοι δεν έχουν την πρὀθεση ούτε το δαχτυλό τους να κινήσουν. Κάθε τους πράξη την κάνουν για να τους δει ο κόσμος. Αυξάνουν τα φυλακτά τους και μεγαλώνουν τις άκρες των ρούχων τους (για να δείχνουν ευσεβείς). Τους αρέσει να κάθονται μπροστά-μπροστά στα δείπνα και στις συναγωγές και να τους αποκαλεί ο κόσμος "Δάσκαλέ μου"... Αλίμονό σας γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, που κλείνετε την βασιλεία των ουρανών στους ανθρώπους. Ούτε εσείς μπαίνετε, ούτε άλλους αφήνετε να μπούν. Αλίμονό σας γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, που γυρίζετε όλον τον κόσμο για να κάνετε κάποιον να πιστέψει και όταν το καταφέρετε, τον κάνετε γιο της καταστροφής δυό φορές περισσότερο από εσάς. Αλίμονό σας, οδηγοί τυφλοί, που λέτε ότι όποιος ορκιστεί στο ναό δεν οφείλει τίποτα, ενώ όποιος ορκιστεί στο χρυσό του ναού οφείλει. Ανόητοι και τυφλοί, τί είναι πιο σημαντικό, ο χρυσός ή ο ναός που αγιάζει το χρυσό; ... Αλίμονό σας γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, που δίνεται στο ναό το ένα δέκατο από το δυόσμο και τον άνηθο και το κύμινο, ενώ αμελείτε τα πιο σημαντικά σημεία του νόμου, την δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη και την πίστη. Έπρεπε να φροντίσετε αυτά, αλλά να μην αμελήσετε και τα πρώτα. Οδηγοί τυφλοί, που πετάτε μακρυά το κουνούπι, ενώ καταπίνετε την καμήλα. Αλίμονό σας γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, που καθαρίζεται την εξωτερική πλευρά του ποτηριού και του πιάτου, ενώ εσωτερικά είναι γεμάτα από προϊόντα αρπαγής και από κάθε ακαθαρσία. Φαρισαίε τυφλέ, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού, για να καθαριστεί και το εξωτερικό. Αλίμονό σας γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, που μοιάζετε με τάφους ασπρισμένους, που έξωτερικά φαίνονται όμορφοι, ενώ εσωτερικά είναι γεμάτοι από οστά και κάθε ακαθαρσία. Έτσι κι εσείς, εξωτερικά φαίνεστε στους ανθρώπους δίκαιοι, ενώ εσωτερικά είστε γεμάτοι υποκρισία και αμαρτία. Αλίμονό σας γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, που φτιάχνετε τους τάφους των προφητών και καλλωπίζετε τα μνημεία των αγίων και λέτε "Αν ζούσαμε την εποχή των προγόνων μας, δεν θα συμμετείχαμε μαζί τους στη δολοφονία των προφητών". Κι έτσι παραδέχεστε ότι είστε απόγονοι εκείνων που δολοφόνησαν τους προφήτες.

Ονόματα κατοίκων "τοῦ χωρίου Μπροῦμα"στο αρχείο του συμβολαιογράφου Ολυμπίων Περικλέους Ζώρα

Την περασμένη εβδομάδα είχα την χαρά να ανακαλύψω ξανά ένα μικρό μόνο κομμάτι του θησαυρού, τον οποίο το υποκατάστημα Πύργου των Γενικών Αρχείων του Κράτους διαφυλάττει. Πρόκειται για τα συμβολαιογραφικά αρχεία του Δήμου Ολυμπίων, τα οποία εκτείνονται χρονικά από το 1859 μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Τα πιο πρόσφατα συμβολαιογραφικά έγγραφα φυλάσσονται στα κατά τόπους συμβολαιογραφεία, καθώς βρίσκονται ακόμα σε ισχύ.

Ο φάκελος τον οποίο μελέτησα περιείχε έγγραφα συνταγμένα από τον συμβολαιογράφο Ολυμπίων Περικλή Ζώρα κατά τα έτη 1869-70 και 1874-75, με ποικίλο περιεχόμενο: χρεωστικά, δανειστικά, πωλητήρια, πληρεξούσια, δωρητήρια, συμφωνητικά, προικοσύμφωνα, διαθήκες.

Είναι φυσικά περιττό να πω ότι το να διαβάζει κανείς έγγραφα 150 ετών είναι από μόνο του μια συναρπαστική εμπειρία. Πολύ περισσότερο δε συναρπάζει το γεγονός της ανακάλυψης ονομάτων κατοίκων του χωριού μας αλλά και η δυνατότητα που παρέχεται στον καθένα να μάθει την ιστορία και τον τρόπο ζωής της εποχής σαν να είναι παρόν την ώρα της σύνταξης του εγγράφου.

Από τα περίπου 300 έγγραφα που διάβασα (άλλο λιγότερο και άλλο περισσότερο) τις μέρες αυτές, παραθέτω παρακάτω όσα ονόματα "κατοίκων Μπροῦμα" μνημονεύονται είτε μεταξύ των συμβαλλομένων, είτε μεταξύ των μαρτύρων, είτε ακόμη και στις περιγραφές συνόρων πωλουμένων κτημάτων. Είναι πολύ πιθανό κάποιοι από εσάς να βρείτε ανάμεσά τους κάποιους από τους προγόνους σας.

Έγγραφα 1869-1870

Γεωργάκης Κατσαριώτης, γεωργός

Γεωργίτσα Γεωργάκη Κατσαριώτου, σύζυγος Κωνσταντ. Ἀλεξ. Κουρνοῦτα, παντρεμένη στο Στρέφι

Γεωργάκης Κούφης, γεωργός

Ἀναγνώστης Γκουράσας, γεωργός

Ἰωάννης Διακονόπουλος, γεωργός

Νικόλαος Κούφης, γεωργός

Γεώργιος Καμπίλαυκος, γεωργός

Ἀναγνώστης Παππαδόπουλος, κτηματίας

Ἀγγελής Κονομόπουλος, γεωργός

Γεώργιος Κονομόπουλος

Πανάγος Σπυρόπουλος

Παναγιώτης Ιερεύς Μπαμπαλής

Βασίλειος Ῥηγόπουλος, γεωργός

Ζαφείριος Μπουλούτας

Χρίστος Καφύρας

Αθανάσιος Αναστασόπουλος

Χρίστος Τσιπούρας

Θεοδώρα Δημητρίου Χριστοδουλοπούλου, παντρεμένη στο Σμύλα

Κωνσταντίνος Πανόπουλος

Χρίστος Γιαννόπουλος

Γεωργοῦλα Μ. Γκουρασοποῦλα, ἀνεπάγγελτος

Ἀγγελής Σωτηρόπουλος, γεωργός

Ἀναγνωστούλα/ Ἀναστασούλα Παναγιωτοπούλου ἢ Σπυροπούλα, σύζυγος Ἀγγελή Σωτηρόπουλου

Δημήτριος Μπούλιαρης

Ἀβρααμ Φωτόπουλος

Ἰωάννης Ῥιζόπουλος / Ἰωάννης Ῥιζᾶς, γεωργός

Έγγραφα 1874-1875

Ηλίας και Χρῆστος Κατσαριώτης, γεωργοί

Σωτήριος Σοφιανόπουλος, γεωργός

Σπύρος Στηλιανόγαμβρος, γεωργός

Δημήτριος Ἱερεύς Γκουράσας, εφημέριος

Βλάχος Καμπίλαυκος, γεωργοκτηματίας

Διονύσιος Τούμπας, γεωργοκτηματίας

Εὐστάθιος Γεωργιόπουλος, γεωργοκτηματίας

Ἰωάννης Γεωργιόπουλος, γεωργοκτηματίας

Ἀναστάσιος Καμπίλαυκος, γεωργοκτηματίας

Δημήτριος Μπούλιαρης, γεωργοκτηματίας

Σπύρος Διαμαντόπουλος, γεωργοκτηματίας

Βασίλειος Δημητρόπουλος, γεωργοκτηματίας

Ἰωάννης Διακόσιας, γεωργοκτηματίας

Ἰωάννης Κατζαριώτης, γεωργοκτηματίας

Χρῆστος Μπούλιαρης, γεωργοκτηματίας

Παναγιώτης Γαβριλόπουλος, γεωργός

Αντώνιος Κ. Κούφης

Βασίλω Χρήστου Μακροπούλου, σύζυγος Αντωνίου Κ. Κούφη

Αλέξιος Νικολακόπουλος, γεωργός & εργάτης

Παναγιώτης Ἀναγνώστου Γκουράσας, κτηματίας

Κωνσταντίνος Λουρῆς

Παναγιώτης Ἀγουρίδας, γεωργός

Γεώργιος Σταθόπουλος, κτηματίας

Νικόλαος Σταματόπουλος, γεωργοκτηματίας
.

Στα ονόματα που παραθέτω διατηρώ αναλλοίωτη την ορθογραφία των εγγράφων. Όπου αναφέρονται, δηλώνω το πατρώνυμο και το επάγγελμα.

Φυσικά μια απλή παράθεση ονομάτων δεν εξαντλεί όλα τα περιθώρια έρευνας αναφορικά με τον φάκελο αυτό. Για παράδειγμα, αναφέρονται δύο ονόματα ιερέων (Παναγιώτης Μπαμπαλής και Δημήτριος Γκουράσας) οι οποίοι μάλλον είναι οι δύο πρώτοι ιερείς της λίστας που έχω δημοσιεύσει εδώ.

Επίσης, αν από έναν μόνον φάκελο εξάγονται τόσα στοιχεία, φαντάζεται κανείς πόσος μεγάλος πλούτος πληροφοριών κρύβεται ανάμεσα σε αυτόν τον όγκο παμπάλαιων εγγράφων! 

Αναμείνατε!

Ιερείς πρίν την ανέγερση του ναού της Κοιμήσεως

Ο Ουμπέρτο Έκο παρατήρησε πολύ εύστοχα ότι κάθε είδους λίστα ασκεί στον άνθρωπο ιδιαίτερη γοητεία. Είτε πρόκειται για τον Νεῶν Κατάλογον στην Ιλιάδα, είτε για μία επιγραφή με τα ονόματα πεσόντων σε μάχη, η λίστα έλκει αμέσως την προσοχή, είτε γιατί συμπυκνώνει τη γνώση σε ελάχιστη έκταση είτε γιατί είναι ο πιο εύκολος και σύντομος τρόπος να πληροφορηθεί κανείς για ένα θέμα.
Ίσως θυμάστε ότι σε παλαιότερη ανάρτηση (με τίτλο Η ιστορία του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, 20 Αυγούστου 2010) είχα αναφέρει τα ονόματα των ιερέων που μας παραδόθηκαν από τα αρχεία του ναού. Πρόκειται για δώδεκα κληρικούς, με τελευταίο τον Παπα-Πάνο Γεωργιόπουλο, από τους οποίους μόνο οι έξι είναι γνωστοί με τα επίθετά τους.
Μια ευτυχής συγκυρία επέτρεψε να φτάσουν ως εμάς μερικά ακόμη ονόματα ιερέων και μάλιστα πάνω σε ένα ιδιαίτερης ομορφιάς και σπανιότητας αντικείμενο: μια εικόνα η οποία αντί για παράσταση φέρει τρείς στήλες με ονόματα ζώντων και τεθνεώτων. Πρόκειται για παλαιά συνήθεια, η οποία αντικαταστάθηκε σιγά σιγά από τα χαρτάκια που ο κόσμος δίνει στον παπά για να μνημονεύσει τα ονόματα "υπέρ υγείας" και "υπέρ αναπαύσεως". Οι εικόνες αυτού του τύπου κρεμιούνταν δίπλα στην Πρόθεση, ώστε ο ιερέας να διαβάζει σε κάθε λειτουργία τα ονόματα κατά της διάρκεια της Προσκομιδής.
Η εικόνα στην οποία αναφέρομαι φέρει κάτω από τη μορφή του Χριστού τρεις στήλες, από τις οποίες φαίνεται να είναι γραμμένες μόνο οι δύο πρώτες. Στο επάνω μισό της πρώτης στήλης σημειώνονται ονόματα "Ζώντων", ενώ στο υπόλοιπο μισό της και στη δεύτερη στήλη ονόματα "Τεθνεώτων".
Όπως είναι η συνήθεια, από τους τεθνεώτες αναφέρονται πρώτα οι κεκοιμημένοι ιερείς, οι οποίοι είναι οι εξής:

Αγγελής
Ιωάννης
Αγγελής
Αναστάσιος
Δημήτριος
Παναγιώτης

Μέσω πολλών ακόμη ευτυχημάτων, μπορούμε από τα έξι αυτά ονόματα να βγάλουμε κάποιο συμπέρασμα για την εποχή στην οποία ιερούργησαν.
Καταρχάς, σε διακοίνωση της 30ης Μαΐου 1830 που εστάλη από τους κατοίκους των χωριών της περιοχής μας στον Λεοπόλδο του Σάξκομπουργκ (στον οποίο είχε προσφερθεί ο θρόνος του νεοϊδρυθέντος ελληνικού κράτους) και την οποία υπογράφουν οι ιερείς και οι δημογέροντες κάθε χωριού, υπογράφει ο ιερέας Αγγελής ως εφημέριος του Μπρούμα. Επιπλέον, τον εκλογικό κατάλογο του χωριού του 1844 (Γενικά Αρχεία του Κράτους) υπογράφει ο ιερέας Αναστάσιος Δερβογιαννόπουλος.
Το πιο πιθανό είναι ότι πρόκειται αντίστοιχα για τον τρίτο και τέταρτο ιερέα της λίστας, καθώς σε διάστημα 14 χρόνων είναι δύσκολο να διαδέχτηκαν ο ένας τον άλλο τέσσερις ιερείς (αν ο Αγγελής της Διακοίνωσης του 1830 είναι ο πρώτος Αγγελής της εικόνας).
Με την ίδια λογική, είναι πολύ πιθανό ο τελευταίος ιερέας της λίστας, Παναγιώτης, να είναι ο πρώτος της λίστας των αρχείων του ναού. Αυτό σημαίνει ότι η εικόνα ανήκει στο ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου και χρονολογείται περίπου στα 1875 - 1880.
Σε κάθε περίπτωση, με βάση της παραπάνω ταυτίσεις, οι γνώσεις μας επεκτείνονται τουλάχιστον ως τις αρχές του 19ου αι. Αυτό σημαίνει ότι η εν λόγω εικόνα αναφέρεται πιθανότατα σε ιερείς από την μεταφορά του χωριού και εξής.

Ηρακλής και θερμά λουτρά

Νομίζουμε πολλές φορές πως ξέρουμε τα πάντα σχετικά με ένα θέμα, με το οποίο ασχολούμαστε για πολύ καιρό, ώσπου πάντα κάτι καινούριο ανακαλύπτουμε, το οποίο μας ξαφνιάζει ευχάριστα। Και αυτό γιατί ο καθολικός άνθρωπος της αναγέννησης δεν κατάφερε ποτέ να υπάρξει στην πραγματικότητα, αλλά η γνώση που ο καθένας κατέχει δεν είναι παρά μια σταγόνια στον ωκεανό. Άρα, το στοίχημα είναι να ενωθούν όλες μαζί οι σταγόνες της γνώσης.
Πρόσφατα έτυχε να ανακαλύψω σχεδόν τυχαία μια πληροφορία σχετικά με τον Ηρακλή, η οποία αποδείχθηκε τελικά απολύτως σχετική με την ιστορία της αρχαίας Ηράκλειας, συγκεκριμένα δε με την ύπαρξη των ιαματικών πηγών της, που μαρτυρείται τόσο από τον Στρἀβωνα όσο και από τον Παυσανία.
Ο στίχος 1051 των Νεφελών του Αριστοφάνη (Ποῦ ψυχρὰ δῆτα πώποτ᾿ εἶδες Ἡράκλεια λουτρά;) εγείρει το θέμα της σχέσης του Ηρακλή με τις ιαματικές πηγές γενικά. Αναζητώντας, λοιπόν πληροφορίες στους αρχαίους σχολιαστές σχετικά με τον συγκεκριμένο στίχο, ανακάλυψα ότι ήταν διαδεδομένη η αντίληψη, σύμφωνα με την οποία η κούραση του Ηρακλή, λόγω των άθλων στους οποίους υποβαλλόταν, ανακουφιζόταν χάρη σε θερμά λουτρά. Τα λουτρά αυτά σύμφωνα με τις κατά τόπους παραδόσεις είτε ανέβλυζαν μόνα τους, είτε αποτελούσαν δώρο των Νυμφών είτε ακόμη και κατασκευή του ίδιου του ήρωα. Πρόκειται για παράδοση εξαιρετικά διαδεδομένη, καθώς πλήθος σχολιαστών αναφέρονται σε αυτήν (ο αλεξανδρινός γραμματικός Παυσανίας, ο πατριάρχης Φώτιος, ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, ο λεξικογράφος Ησύχιος).
Με βάση την συγκεκριμένη πληροφορία είναι εύλογο να υποθέσει κανείς ότι η ύπαρξη ιαματικών λουτρών στην αρχαία Ηράκλεια δεν είναι άσχετη με το ίδιο το όνομά της: πιθανώς η ύπαρξη των λουτρών έδωσε το όνομα στην πόλη, δεδομένης της σύνδεσης των λουτρών με τον Ηρακλή. Πιθανώς δε, κάποια τοπική παράδοση, που δεν σώθηκε, θα συνέδεε τον Ηρακλή με την συγκεκριμένη πόλη και τα λουτρά της. Επιπλέον, και κυρίως με βάση των αριστοφάνειο στίχο, μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι πηγές της αρχαίας Ηράκλειας ήταν θερμά ιαματικά λουτρά, καθώς η αναφορά σε "Ἡράκλεια λουτρά" χρησιμοποιείται πάντοτε (όπως αφήνεται να εννοηθεί) για θερμές πηγές.
Υπενθυμίζω, άλλωστε, την λαϊκή ιστορία που κυκλοφορεί στο χωριό μας (χωρίς να την χρησιμοποιώ ως επιστημονικό τεκμήριο), ότι ο Ηρακλής μετά το καθάρισμα των στάβλων του Αυγεία επισκέφτηκε την αρχαία Ηράκλεια για να πλυθεί στα λουτρά της. Είναι άγνωστο αν η ιστορία αυτή είναι σύγχρονη επινόηση. Ωστόσο, είναι εντυπωσιακό το γεγονός της ακριβούς αντιστοιχίας με τις αρχαίες παραδόσεις.

Το μάζεμα της ελιάς

Μετά από μήνες απουσίας και ενώ μεσολάβησαν συνέδρια, εργασίες και εξετάσεις Proficiency να'μαι πάλι εδώ με καινούρια όρεξη (χωρίς να σημαίνει ότι οι υποχρεώσεις είναι τώρα λιγότερες)! Έχει ξεκινήσει το μάζεμα της ελιάς ήδη, οπότε σκέφτηκα ότι είναι μια καλή ευκαιρία να αναφερθούμε στην καλλιέργεια του δέντρου αυτού, που συντροφεύει τον ελληνικό πολιτισμό εδώ και τουλάχιστον 3.500 χρόνια, από την μυκηναϊκή εποχή, αν όχι νωρίτερα.
Στην περιοχή μας και γενικότερα στην Πελοπόννησο οι ρίζες της ελιάς που είχε κανείς στην κατοχή του εθεωρούντο (αν δεν θεωρούνται ακόμη) ένδειξη και κριτήριο κοινωνικού και οικονομικού επιπέδου. Είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα, πως ακόμη και σήμερα μπορείς να ακούσεις κάποιον να ρωτάει "Πόσες ρίζες έχεις;".
Η καλλιέργεια της ελιάς ξεκινά φυσικά με το φύτεμα, το οποίο μπορεί ενίοτε να παρακαμφθεί με τη διαδικασία του κεντρώματος. Το κέντρωμα γίνεται την άνοιξη είτε σε αγριελιές είτε σε ήμερα ελαιόδεντρα, αν η ποικιλία του παλιού δέντρου δεν θεωρείται παραγωγική. Χρησιμοποιούνται ως "κεντράδια" τρυφερά κλαδιά από την επιθυμητή ποικιλία, τα οποία τοποθετούνται ανάμεσα στη φλούδα και το ξύλο του δέντρου υποδοχέα, στην τομή που δημιουργείται στον κορμό του. Το σημείο της ένωσης δένεται σφιχτά και τυλίγεται με νάυλον, μέσα στο οποίο μπαίνει λίγο χώμα που συγκρατεί υγρασία και επιτρέπει έτσι να "πιάσει" το κεντράδι.
Η περιποίηση του λιοστασιού είναι λιτή, καθώς δεν χρειάζεται παρά μόνο η συλλογή των καρπών. Παλιότερα, αντί των συνθετικών λιπασμάτων που χρησιμοποιούνται σήμερα, τοποθετούνταν στις ρίζες των δέντρων "φουσκιά", δηλαδή κοπριά ζώων, τα οποία έδιναν στο δέντρο δύναμη να παράγει και να κρατήσει τον καρπό.
Γύρω στα τέλη Νοεμβρίου αρχίζει, λοιπόν το μάζεμα: αφού στρωθούν τα λιόπανα κάτω από το δέντρο, κόβονται οι κλάρες (=τα κλαδιά) που φέρουν τον περισσότερο καρπό, καθώς αυτά δεν πρόκειται να ξανακαρπίσουν σύντομαι και συνεπώς είναι άχρηστα, ενώ ραβδίζονται πάνω στο δέντρο τα υπόλοιπα. Η ισορροπία ανάμεσα στα κλαδιά που αφαιρούνται και σε εκείνα που μένουν καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το πότε και πόσο θα ξανακαρπίσει η ελιά.
Το φρέσκο λάδι, πράσινο και όξινο, με γεύση και μυρωδιά πολύ έντονη, δοκιμάζεται αμέσως μετά την παραγωγή του, ανακατεμένο με λίγο λεμόνι και με καψαλιστό ψωμί! Κατά τη γνώμη μου, είναι από τις καλύτερες γεύσεις που μπορεί κανείς να δοκιμάσει!
Στην περιοχή μας απαντούν αρκετές διαφορετικές ποικιλίες, μεταξύ των οποίων η κορωνέικη, η κολλυρέικη,η τσαμπιδοελιά, η λαδολιά, η ματολιά. Από αυτές άλλες προορίζονται αποκλειστικά για λάδι(όπως η κορωνέικη, λόγω του μικρού καρπού της) και άλλες εξίσου για λάδι αλλά και για φάγωμα (όπως η χοντρή κολυρρέικη).