" Ἄνωθεν τῆς κρήνης εἶδα… πρᾶγμά τι ἐναέριον νὰ ἵσταται. "

Πολύ χάρηκα την περασμένη Κυριακή, όταν δέχτηκα τα συγχαρητήρια ενός από τους αναγνώστες του ιστολογίου για το τελευταίο άρθρο. Περισσότερο, όμως, χάρηκα γιατί είχε την καλή ιδέα να μου προτείνει το θέμα της επόμενης ανάρτησης. Σημαίνει ότι αυτά που γράφω είναι για κάποιους ενδιαφέροντα. Το θέμα, λοιπόν, που μου πρότεινε είναι οι σχετικές με ξωτικά και στοιχειά ιστορίες! Θα συμφωνήσετε όλοι ότι είναι θέμα πολύ ενδιαφέρον, μαγικό με κάθε σημασία της λέξης!
Θα πρέπει να ομολογήσω ότι, παρότι από τα παιδικά μου χρόνια μεγάλωσα με τέτοιες ιστορίες, ειπωμένες απο τις γιαγιάδες μου, δεν μπορώ να φέρω στο μυαλό μου κάτι ιδιαίτερο που να αφορά το χωριό μας ως προς αυτό το θέμα. Ψάχνοντας, πάντως, το θέμα αυτό τις τελευταίες μέρες βρήκα κάποια στοιχεία, τα οποία σας δίνω όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικά!
Βασική παράμετρος αυτών των ιστοριών είναι πάντοτε συγκεκριμένα μέρη, που "κρατάνε", είναι δηλαδή γνωστό ότι τα ξωτικά "συχνάζουν" σε αυτά και ο κόσμος τα αποφεύγει ή παίρνει τις σχετικές προφυλάξεις. Ρωτώντας, έμαθα ότι ένα τέτοιο μέρος στο χωριό μας είναι ο "Αβράμης", με την Μαύρη Λίμνα που βρίσκεται δίπλα του και τη μικρή χαράδρα που ξεκινάει απο εκεί και φτάνει μέχρι το εσωτερικό του χωριού, κάτω από το σπίτι του Σωτήρη του Ευθυμίου ( ή Μυλωνά). Το στοιχειό του Αβράμη είναι ένα περίεργο ον ( σαν στοιχειό που είναι!): δεν έχει υπάρξει ποτέ θύμα του , αλλά επικρατεί και μεγάλος φόβος γι αυτό. Θυμάμαι ότι σαν παιδί είχα υποστεί φοβερή ψυχολογική πίεση για να μην πλησιάζω καν το διπλανό δρόμο. Στον περίεργο αυτό χώρο όπου το τοποθετούν (περίεργο έτσι κι αλλιώς λόγω του αμμώδους και σεληνιακού τοπίου) υπάρχει στο βράχο μια σχισμή σε σχήμα μισοφέγγαρου, η οποία θεωρείται η "κρυψώνα" του!
Ακόμα πιο περίεργη είναι η περίπτωση της Μαύρης Λίμνας. Κανείς δεν την έχει δει ποτέ, αλλά και απίθανο θα ήταν να υπάρχει στο σημείο εκείνο, στην αρχή ενός γκρεμού. Είναι, κατά τις διηγήσεις, μία άπατη λίμνη, καλυμμένη από καλάμια, έτοιμη να υποδεχτεί όποιον πλησιάσει και αρπαχτεί από τα ξωτικά που φιλοξενεί.
Όσο για την χαράδρα που φτάνει στο χωριό, οι παλιότεροι απέφευγαν να περνούν απο εκεί μετά τη δύση του ηλίου, γιατί τη θεωρούσαν βαρυ-ίσκιωτο μέρος.
Η άλλη περίπτωση στοιχειού, που θα μπορούσε κανείς να αναφέρει είναι ο "Άράπης", από τον οποίο πήρε και την ονομασία της η σχετική τοποθεσία του χωριού, απέναντι από τον Αϊ-Θανάση. Κατά την πιο διαδεδομένη εκδοχή, πρόκειται για στοιχειό με μορφή μαύρου, που κυριαρχεί στην περιοχή. Τέτοιου είδους ξωτικά είναι διαδεδομένα στην λαϊκή σκέψη και τα συναντά κανείς στις ιστορίες πολλών χωριών (θυμάμαι ότι και η η γιαγιά μου, όταν μας έλεγε ιστορίες με φαντάσματα για το χωριό της, το Αρβανίτι, ανέφερε συχνα-πυκνά έναν Αράπη!).
Μιά ακόμη τέτοια ιστορία, που μπορώ να ανασύρω απο τη μνήμη μου, διαδραματίζεται δίπλα ακριβώς στο σπίτι μου. Πιθανώς θα θυμάστε τις 4-5 μεγάλες πεύκες που στέκονταν μέχρι πριν λίγα χρόνια στο λόφο δίπλα απο το πατρικό μου (δεξιά καθώς ανεβαίνουμε το δρόμο προς το χωριό). Στο σημείο εκείνο πολλοί διηγούνταν ότι είχαν δει τα βράδια δύο "θεόρατους" Αράπηδες να παλεύουν μεταξύ τους: φαίνεται ότι φιλοξενούμε πολά τέτοια στοιχειά στο χωριό μας!!!
Λίγα ή πολλά, τα στοιχειά υπήρχαν για τον κόσμο της υπαίθρου, που τα φοβόταν και πρόσεχε ιδιαίτερα να μην πέσει θύμα τους. Εκτός από το ότι απέφευγαν τα βαρυ-ίσκιωτα μέρη τη νύχτα, αν επέστρεφαν στο σπίτι μετά τη δύση του ηλίου άφηναν έξω τα ρούχα τους ( για να μείνει έξω και όποιο στοιχειό τους είχε πιθανόν ακολουθήσει) και λιβανίζονταν πριν πάνε για ύπνο. Καμιά φορά έφτιαχναν και αυτοσχέδια φυλαχτά, τα οποία παραγέμιζαν με ο,τιδήποτε εθεωρείτο "δαιμόνων αλεξιτήριον" : λιβάνι, απήγανο, σκόρδο, στάρι. Φυσικά, αν όλα αυτά αποτύγχαναν, υπήρχε πάντοτε η λύση του "γητέματος", μιάς επωδής, ανάλογης με αυτήν του ξεματιάσματος, που στόχευε στο να αφαιρέσει το διαμόνιο από το θύμα!
Για να μην σας φοβίσω, όμως, θα κλείσω το θέμα με μία σχετικά αστεία ιστορία. Υπήρχε η φήμη ότι ο Στεφανής ο Τσουτσάνης, που έμενε στην Πάνω Γειτονιά του χωριού, "έπαιζε με τα στοιχειά", (πολύ θα ήθελα να ξέρω τί είδους παιχνίδια θα μπορούσε κανείς να παίξει με ένα ξωτικό!!!!) και συνήθως κατέληγε να τον ξυλοφορτώνουν και να τον αφήνουν αναίσθητο! Όπως λέει και η παροιμία "όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα, τον τρώνε οι κότες"!!!
Το συμπέρασμα που βγάζω εγώ, πάντως, είναι ότι σαν χωριό δεν είχαμε και ιδιαίτερη σχέση με τέτοιου είδους περιστατικά. Τώρα, το αν κανείς πιστεύει σε αυτά είναι άλλο θέμα! Αλλά όπως είχε πει και μια φίλη μου, τέτοια ζητήματα καλύτερα να μην τα πειράζουμε!!!

*ο τίτλος από το διήγημα του Αλ. Παπαδιαμάντη "Αμαρτίας Φάντασμα".

Η ιστορία του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

Ίσως λίγο καθυστερημένα το θυμήθηκα αλλά κάλλιο αργά παρά ποτέ!!!
Την περασμένη Κυριακή, της Παναγίας, γιόρτασε η Εκκλησία του χωριού μας, η Κοίμηση της Θεοτόκου. Την ερχόμενη Δευτέρα θα γιορτάσει ξανά την Απόδοση της Κοιμήσεως ( ή όπως λέγεται από το λαό, τα Εννιάμερα της Παναγίας), οπότε και γίνεται και το πανηγύρι του χωριού μας!
Θεώρησα λοιπόν ευκαιρία να αναφερθώ συνοπτικά στην ιστορία του ναού αυτού, που είναι και ο αρχαιότερος πλήρως σωζόμενος στην περιοχή. Σύμφωνα με την επιγραφή, που βρίσκεται εντοιχισμένη πάνω από την νότια πόρτα "Ο ΝΑΟΣ ΟΥΤΟΣ ΟΙΚΟΔΩΜΗΘΗ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 1866 ΑΠΡ 2", διανύει δηλαδή φέτος το 144ο έτος του. Αυτό τον καθιστά τον δεύτερο αρχαιότερο ναό της περιοχής ως κτίσμα, αφού ο ναός του Αγίου Δημητρίου Λαντζοϊου έχει χτιστεί το 1844. Εντούτοις, ο Άγιος Δημήτριος καταστράφηκε δύο φορές εσωτερικά και δεν διατηρεί τίποτα από την αρχική του διακόσμηση, σε αντίθεση με την Κοίμηση, που διατηρεί όλα τα στοιχεία της αρχικής της διαρρύθμισης : το περίτεχνο ξυλόγλυπτο χρυσοβαμμένο τέμπλο με τις εικόνες του, την επίσης ξυλόγλυπτη οροφή, στο κέντρο της οποίας υπάρχει ένας εσωτερικός τρούλος (που δεν φαίνεται στην εξωτερική πλευρά της στέγης, καθώς πρόκειται για ναό ρυθμού βασιλικής), τον ξυλόγλυπτο θρόνο και τον γυναικωνίτη.
Οι εικόνες του τέμπλου είναι έργο του Μοναχού Θεοκλήτου Τσαλπατούρου, που ασκούσε την τέχνη της αγιογραφίας στον Πύργο την εποχή της ανέγερσης του ναού και έργα του βρίσκονται σε πολλούς άλλους ναούς της μητρόπολης. Μάλιστα, η υπογραφή του υπάρχει σε δύο τουλάχιστον από τις εικόνες του τέμπλου, στην μεγάλη εικόνα της Παναγίας και στην εικόνα της Κοίμησης.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του ναού, το τέμπλο, είναι έργο αγνώστου εργαστηρίου. Φέρει στην κορυφή την παράσταση του Εσταυρωμένου, στη βάση του οποίου ειναι αλυσοδεμένοι δύο Δράκοντες ενώ το υπόλοιπο είναι διακοσμημένο με παραστάσεις φυτικές, αμπελιού και αγγέλων. Το βημόθυρο, ιδιαίτερης τέχνης εκτός από τις γλυπτικές, φέρει και ζωγραφικές παραστάσεις.
Οι αγιογραφίες θεωρούνται έργο Επτανήσιου ζωγράφου, λόγω των έντονων χαρακτηριστικών τους. Πρόκειται για τις ολόσωμες μορφές των Δώδεκα Αποστόλων που καλύπτουν τους τοίχους, με τα βλέμματα στραμμένα προς το Ιερό καθώς και τις παραστάσεις της "Θυσίας του Αβραάμ" και της "Ιστορίας του Ιώβ" πάνω από την νότια και βόρεια θύρα αντίστοιχα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στακειμήλια του ναού περιλαμβάνονται παλαιότατα Ιερά σκεύη, Δισκοπότηρα, Ευαγγέλια και άμφια, που ανήκουν στους Ιερείς που υπηρέτησαν εδώ από την πρώτη μέρας λειτουργίας του ναού.
Τα ονόματα των ιερέων, σύμφωνα με τον κατάλογο του ναού ( και σύμφωνα με τη λίστα που διατηρούσε ο παπ-Αγγελής Καρυανός και συμβουλεύτηκα) είναι τα εξής (Δεν είναι τα επώνυμα όλων γνωστά) :

Παναγιώτης
Δημήτριος
Γεώργιος Παπουτσής
Ιωάννης
Δημήτριος
Μάρκος
Βασίλειος
Δημήτριος Καρυανός
Γεώργιος Καφύρας
Χαράλαμπος Χριστόπουλος
Άγγελος Καρυανός
Παναγιώτης Γεωργιόπουλος

Μέχρι το 1929 στο προαύλιο του ναού λειτουργούσε το νεκροταφείο του χωριού, το οποίο μεταφέρθηκε στην Ευαγγελίστρια, γλιτώνοντας έτσι τον κόσμο από πολλές φρικιαστικές εμπειρίες, που πρόσφερε συχνά το χειμώνα η βροχή ξεθάβοντας ό,τι μπορούσε να ξεθάψει,λόγω του κατηφορικού εδάφους.
Ο ναός από την κατασκευή του δεν είχε συντηρηθεί μέχρι την δεκαετία του 1950, οπότε με την εργατικότητα του παπ-Αγγελή άρχισαν εργασίες συντήρησεις εσωτερικά και εξωτερικά : η πρόχειρη κατασκευή που στέγαζε την καμπάνα αντικαταστάθηκε από το σημερινό καμπαναριό (στο οποίο τοποθετήθηκαν πια 3 καμπάνες), η εξωτερική πέτρινη επιφάνεια του ναού καλύφθηκε με σοβά και συντηρήθηκαν οι τοιχογραφίες.
Τη δεκαετία του 1990 κατασκευάστηκε το υπερυψωμένο ηρώο και πλακωστρώθηκε το προαύλιο του ναού. Στην ουσία δεν έχουν υπάρξει από τότε ουσιαστικές αλλαγές, εκτός από τον ελαιοχρωμαστισμό του ναού το 2008.
Πιθανώς δεν κατάφερα να μεταφέρω τη σημασία που έχει αυτός ο ναός ως ιστορικό και πολιτιστικό μνημείο. Η αλήθεια είναι πως αν κανείς δεν τον επισκεφτεί δεν καταλαβαίνει πόση συγκίνηση μπορεί να προκαλέσει. Είμαι σίγουρος ότι θα συμφωνούσαν μαζί μου όλοι όσοι έχουν έστω και μια φορά περάσει το κατώφλι του και τους παρατηρείς να ξεχνιούνται με τα μάτια καρφωμένα να θαυμάζουν είτε το τέμπλο, είτε το ταβάνι είτε τις αγιογραφίες.

Χρόνια πολλά το πανηγύρι μας
που θα έλεγαν και οι παππούδες μας!

*Η φωτογραφία είναι απο της λιτανεία της περασμένης Κυριακής.

"Αυτά, αγαπητέ μου, είναι μαγγανείες......"

Δεν ξέρω αν θυμάται κανείς την ατάκα αυτή από την ταινία "Μανταλένα" : Ο παπα-Φώτης κάθεται στην πλατεία με τον αστυνομικό διευθυντή του νησιού και παρακολουθούν ενα τοπικό έθιμο. Στην ερώτηση του αστυνομικού για το αν η Εκκλησία δέχεται αυτά τα έθιμα ο παπάς απαντά "Αυτά, αγαπητέ μου, είναι μαγγανείες" και αμέσως αναποδογυρίζει το φλυτζάνι με τον καφέ που έπινε, για να το ''διαβάσει'' μετά από λίγο!!!!
Η σχέση του Έλληνα με αυτά τα θέματα είναι λίγο εως πολύ αντιφατική: ο σύγχρονος τρόπος σκέψης μας υπαγορεύει να τα θεωρούμε σκοταδιστικά και οπισθοδρομικά. Η εκκλησία τυπικά δεν τα δέχεται αλλά οι περισσότεροι (για να μην πω όλοι και παρεξηγηθεί κανείς) όλο και κάτι πιστεύουμε, ασυνείδητα πολλές φορές, είτε αυτό είναι ξεματιασμά, είτε φυλαχτά, είτε ο, τιδήποτε μπορεί να έχει σχέση με την ανακούφιση του πόνου με υπερφυσικό τρόπο.
Θα ρωτήσετε τί σχέση έχουν όλα αυτά με το δικό μας ιστολόγιο! Σύμφωνα με την επιστήμη, όλα σε αυτόν τον κόσμο σχετίζονται μεταξύ τους! Εμπνεύστηκα το θέμα αυτό από τις δύο γιορτές, τη χθεσινή και τη σημερινή. Χθές η Εκκλησία τιμούσε τους δύο κορυφαίους Αποστόλους Πέτρο μαι Παύλο, ενώ σήμερα τιμά τη Σύναξη των δώδεκα Αποστόλων. Πιθανώς θα έχετε και εσείς υπόψην σας τα έθιμα που σχετίζονται με αυές τις δύο γιορτές, τα οποία γνώριζαν και τελούσαν και στο χωριό μας.
Το πρώτο στοχεύει στο να αποκαλύψει σε πόσα χρόνια πρόκειται να παντρευτεί ο ''ενδιαφερόμενος'' και τελείται κατά τον εξής τρόπο: ο ''ενδιαφερόμενος'' βάζει σε ένα μικρό ποτήρι λίγο νερό χωρίς να μιλήσει. Δένει σε μία τρίχα από τα μαλλιά του μιά βέρα και λέει από μέσα του το ξόρκι ''Άγιε Πέτρο, Άγιε Παύλο, Άγιοι δώδεκα Αποστόλοι, να μου φανερώστε σε πόσα χρόνια θα παντρευτώ''. Κρεμάει τότε τη βέρα μέσα στο ποτήρι, λίγο πάνω από το νερό και αυτή αρχίζει να ταλαντώνεται και να χτυπά στα τοιχώματα του ποτηριού. Αυτό που έχει να κάνει τότε είναι να μετρήσει τα χτυπήματα: όσα χτυπήματα τόσα χρόνια τον χωρίζουν από το γάμο!
Το δεύτερο και πιο εντυπωσιακό έθιμο απαιτεί και μεγαλύτερη προσπάθεια. Ήταν μάλιστα ομαδικό έθιμο: συγκεντρώνονταν, δηλαδή, κυρίως οι κοπέλες σε ένα βαθύ πηγάδι. Καθεμία με τη σειρά της έβαζε έναν καθρέφτη πάνω από το κεφάλι της και σκεπαζόταν με ένα κόκκινο πανί. Αφού έλεγε απο μέσα της το ξόρκι '' Πέτρο και Παύλο το ριζικάρι, δείξε τη μοίρα μου μες στο πηγάδι'' έριχνε με τον καθρέφτη το φώς του ήλιου μεσα στο πηγάδι. Τότε εμφανιζόταν να καθρεφτίζεται στην επιφάνεια του νερού το πρόσωπου του μελλοντικού συζύγου. Βέβαια, το απότέλεσμα ήταν πολλές φορές επικίνδυνο, γιατί το πηγάδι δεν έδειχνε μόνο το μελλόντικο σύντροφο, αλλά πολλές φορές και το θάνατο της κοπέλας, αν τυχαινε αυτός να προηγείται του γάμου. Το έθιμο αυτό, επιδή ακριβώς απαιτούσε βαθύ πηγάδι, ετελείτο μόνο σε συγκεκριμένα μέρη. Στο χωριό μας οι κοπέλες συγκεντρώνονταν κυρίως στο πηγάδι του Τσατζούρη στον Ταρλά ( από αυτό και η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο).
Θα πει κανείς ''ανοησίες και μαγγανείες''.Δεν ξέρω, όμως, πώς να δικαιολογήσω όλες αυτές τις μαρτυρίες... Το ερώτημα για μένα είναι πώς προέκυψε η σχέση ανάμεσα στην εορτή των Αποστόλων και την πρόβλεψη του γάμου. Ποιά είναι, δηλαδή, η σχέση των Αποστόλων με το γάμο και τα σχετικά με αυτόν έθιμα. Πιθανώς θα πρέπει να αναζητήσουμε κάποια σύνδεση με κάποιο σχετικό αρχαίο έθιμο, που ετελείτο αυτή την εποχή και μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού συνδέθηκε με τις δύο αυτές εορτές.
Σε κάθε περίπτωση, ακόμα κι αν δεν πιστεύει κανείς σε τέτοιου είδους πρακτικές, είναι χρήσιμο να τις μελετήσει, γιατί μέσα από αυτές ανακαλύπτει αντιλήψεις, που συνόδευσαν την ελληνική σκέψη για πολλούς αιώνες.

Εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς τὴν καιομένην...

Καταρχάς, οφείλω μια συγνώμη για την σχεδόν μηνιαία απουσία μου! Ο συνδυασμός εξετάσεων Αγγλικών και αρρώστιας καταλαβαίνετε ότι δεν αφήνει και πολλά περιθώρια για την ενασχόληση με τα χόμπυ!!!
Τις τελευταίες μέρες σκεφτόμουν με ποιό θέμα θα έπρεπε να ασχοληθούμε!Πολλά μου ήρθαν στο μυαλό, αλλά θυμήθηκα ότι πρόσφατα κατάφερα να πάρω μερικές φωτογραφίες από το καμίνι του Κοτσάκη στον Ταρλά, δίπλα στο σπίτι μου. Θα ήθελα, λοιπόν, να τις μοιραστώ μαζί σας, γιατί είναι κάτι σπάνιο και μόνο κατά τύχη ξαναήρθε την επιφάνεια.
Όπως θα έχετε ακούσει στο χωριό υπήρξαν 3 καμίνια σε διαφορετικές εποχές και τοποθεσίες: στου Σερεμέτη, δίπλα από την κεντρική εκκλησία του χωριού και στον Ταρλά.
Το παλαιότερο είναι αυτό που βρίσκεται στου Σερεμέτη, κάτω από τον δρόμο που οδηγεί στην Καρούτα (λίγο πριν από το γεφύρι που οδηγεί στο Λαντζόι μέσα από το χωματόδρομο). Πρέπει να λειτούργησε στις αρχές του περασμένου αιώνα και σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκέντρωσα από γέροντες, ανήκε σε δύο Καλαματιανούς.Δυστυχώς, δε διαθέτουμε καμία άλλη πληροφορία ούτε για τον ακριβή χρόνο λειτουργίας του, ούτε και για τα ονόματα των ιδιοκτητών του.
Το μεγαλύτερο και πιο γνωστό ήταν αυτό που βρισκόταν δίπλα στην κεντρική εκκλησία. Ανήκε στους αδερφούς Γεώργιο και Σωτήριο Νικολόπουλο και λειτούργησε περίπου στις δεκαετίες 1940 ως 1950 (ίσως και 1960). Φαίνεται να είχε μεγάλη παραγωγή, καθώς οι ιδιοκτήτες του συνήθιζαν να πληρώνουν τους χωριανούς (με ένα πενηνταράκι ανα δέμα) για να φέρνουν στο καμίνι τα απαραίτητα για τη λειτουργία του καυσόξυλα.
Στο καμίνι αυτό ήταν αρχικά συνέταιρος και ο Σωτήρης Κοτσάκης. Για κάποιο λόγο, όμως, η συνεργασία του με τους αδερφούς Νικολόπουλους διαλύθηκε και γι'αυτό κατασκεύασε το δικό του καμίνι στον Ταρλά.
Το καμίνι του Κοτσάκη βρίσκεται δίπλα ακριβώς στον κεντρικό δρόμο που οδηγεί στο χωριό, στην τοποθεσία Ταρλάς και λειτούργησε περίπου στις δεκαετίες 1950 και 1960. Μπορούσε κανείς να το δει ακέραιο μέχρι τη δεκαετία του 1970. Στη συνέχεια ο νέος ιδιοκτήτης του χωραφιού έθαψε την είσοδό του, για να αποκαλυφθεί ξανά πέρυσι, μάλλον απο κάποιο ζώο που τη βρήκε σκάβοντας. Εκμεταλλευόμενος εγώ αυτή την ευκαιρία πήρα μερικές φωτογραφίες από το μικρό άνοιγμα, που δεν χωράει περισσότερο απο έναν μικρό σκύλο.
Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το άρθρο δείχνουν την αρχιτεκτονική του καμινιού: αποτελείται από έναν αψιδωτό χώρο, που στηρίζεται σε επάλληλες ραβδώσεις στην οροφή. Στο χώρο αυτό αναβόταν η φωτιά. Ακριβώς από πάνω, στην εξωτερική επιφάνεια, τοποθετούταν τα νωπά κεραμικά, στα αυλάκια που δημιουργούν οι εσωτερικές ραβδώσεις.
Σύμφωνα με τους γέροντες, που μου έδωσαν τις πληροφορίες, τα κεραμίδια που κατασκευάζονταν στα καμίνια ήταν αρκετά καλής ποιότητας, σε αντίθεση με τα τούβλα που ήταν βαριά και δύσχρηστα.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, θεωρώ ότι η ύπαρξη "επιχειρήσεων", και μάλιστα τριών, σε ένα μικρό χωριό είναι ενδεικτική των οικονομικών του δυνατοτήτων για την εποχή εκείνη και κυρίως της εργατικότητας των κατοίκων του, που, άλλωστε, αναγνωριζόταν και από τα γύρω χωριά. Ας θυμηθούμε, για παράδειγμα, αυτό που λένε οι παππούδες μας ότι συνέβη στην Κατοχή: ενώ πριν οι κάτοικοι του Πελοπίου δεν μας είχαν σε ιδιαίτερη υπόληψη, όταν ξέσπασε η πείνα έφταναν κατά ομάδες στο χωριό μας για να ζητιανέψουν λίγο φαγητό, αφού οι ίδιοι δεν ήταν ( και δεν είναι ακόμη, όπως φαίνεται απο το χέρσο κάμπο του Πελοπίου) σε θέση να καλλιεργήσουν τα χωράφια τους.

Το σχολείο....

Από τις πρώτες κοινωνικές δραστηριότητες στις οποίες συμμετέχει ένα άτομο είναι το σχολείο. Η πρώτη φορά που συγχρωτιζόμαστε για τόσες πολλές ώρες με ανθρώπους εκτός της οικογένειάς μας, που μαθαίνουμε να ζούμε βάσει ένος συστήματος κανόνων (το οποίο εν πολλοίς θα μας συνοδεύει ολη μας τη ζωή). Όλοι, φυσικά, έχουμε όμορφες αναμνήσεις από το σχολικά μας χρόνια, κυρίως δε τα χρόνια του δημοτικού, που είμασταν ακόμη παιδιά από κάθε άποψη. Χρόνια αθωότητας και ξεγνοιασιάς!
Για τους περισσότερους από εμάς ήταν μάλλον καλή τύχη να τελειώσουμε το δημοτικό στο χωριό μας, πριν λόγω των συνθηκών κλείσει για πάντα. Πιθανώς θα θυμάστε όλοι την πρώτη σας μέρα στο σχολείο, τον αγιασμό (με τον παπα-Πάνο και αργότερα εγώ με τον παπα-Γιώργη), την πρωινή προσευχή, τα δύο διαλείμματα (ένα στις 10 και ένα στις 12), τα παιχνίδια (κρυφτό, κυνηγητό, κεραμιδάκια και τόσα άλλα που εφευρίσκαμε), τις εκδρομές στον Αϊ-Γιάννη, στο Λαντζονέικο ποτάμι, στη Λάκκα, τις σχολικές γιορτές με την σχετική προετοιμασία (να κολλήσουμε τις αφίσες με τους ήρωες του '21 ή με τους φαντάρους του '40, αν φέρουμε σμυρτιά από το Σαμάκι...), την τελευταία ημέρα των μαθημάτων με το μπουγέλο... Μπορεί να θυμάστε αμυδρά και το μάθημα!!!!!Δεν είναι κάτι στο οποίο δίναμε και πολύ σημασία τότε!!!
Όλες αυτές οι αναμνήσεις στεγάστηκαν σε αυτό το κτήριο που μένει τώρα άχρηστο. Το δημοτικό του χωριού μας την εποχή που χτίστηκε εθερείτο ένα από τα καλύτερα της Ηλείας, όπως μας πληροφορεί ο δάσκαλος και συγχωριανός μας Αθανάσιος Φωτόπουλος, στις 2 και μοναδικές σελίδες από την Ιστορία του Δημοτικού Σχολείου Ηρακλείας που ο ίδιος συνέταξε. Το σχολείο θεμελιώθηκε το 1956. Οι εργασίες ανέγερσης κράτησαν μέχρι το 1966 περίπου, απαιτώντας δαπάνη 600.000 δραχμών, ποσού ιδιαίτερα υψηλού για την εποχή. Κατά τη διάρκεια της κατασκευής διευθυντής ήταν ο επίσης χωριανός μας Ασημάκης Κωνσταντόπουλος (ο πιο γνωστός ίσως από τους ντόπιους δασκάλους), που επιτελούσε το διδασκαλικό του έργο, ακόμη και με 140 μαθητές, σε καφενεία και σπίτια, λόγω έλλειψης σχολικού κτηρίου. Από το σχολικό έτος 1966-67 αναλαμβλανει δάσκαλος ο Αθ. Φωτόπουλος με 71 μαθητές και η καθοδική πορεία του σχολείου αρχίζει.
Το κτήριο του σχολείου είναι τριθέσιο, με δύο χώρους γραφείων και εξωτερική τουαλέτα. Περιβάλλεται από μεγάλη έκταση περίπου 4 στρεμμάτων στην οποία υπάρχει παιδική χαρά και χώρος διαμορφωμένος για μπάσκετ και ποδόσφαιρο. Φυσικά, όλοι θα θυμάστε τη μεγάλη μουριά ακριβώς απέναντι από το κτήριο, που ήταν πάντα ο χώρος που μαζευόμασταν για να φάμε στα διαλείμματα και να προστατευτούμε απο τη ζέστη το καλοκαίρι.
Θα πρέπει να αναφέρω ότι το συγκεκριμένο σχολείο είναι το δεύτερο που χτίστηκε στο χωριό. Το πρώτο ήταν ένα μονόχωρο οικοδόμημα στην τοποθεσία Παλιό Σχολείο ( εκεί που βρίσκεται τώρα η πλατεία με τα πλατάνια και το συντριβάνι), το οποίο εγκαταλείφθηκε γιατί είχε πάθει ζημιές από σεισμό. Σε εκείνο το κτήριο είχε διδάξει ο πρώτος χωριανός δάσκαλος, ο Ν. Μπούλιαρης.
Θα συμφωνήσετε μαζί μου ότι το σχολείο για ένα χωριό είναι μία από τις σημαντικότερες πλευρές της κοινωνικής ζωής. Είναι κρίμα που το χωριό μας δεν το κατάλαβε αυτό και οδηγηθήκαμε στο λουκέτο. Μάλλον είναι πάγιο χαρακτηριστικό μας η αμέλεια και η έλλειψη διορατικότητας. Τώρα, το αν θα μπορούσε αυτό το κτήριο να αξιοποιηθεί είναι θέμα πρωτοβουλιών, όχι της ηγεσίας, αλλά ημών, όσων πιθανώς έχουμε καλές ιδές και καλή διάθεση.

Ο Αϊ-Νικόλας και η ιστορία του

Αύριο, 10 Μαϊου, εορτάζεται η πάροδος του λειψάνου του Αγίου Νικολάου, δηλαδή η μεταφορά του από το ναό του αγίου στα Μύρα της Λυκίας στο Μπάρι της Ιταλίας κατά το έτος 1087. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, το πλοίο που μετέφερε το λείψανο πέρασε και από τα Επτάνησα, από τα οποία φαίνεται ότι μεταδόθηκε η παράδοση του εορτασμού αυτής της ημέρας και στη δυτική Πελοπόννησο. Το πιο γνωστό προσκύνημα της περιοχής, που εορτάζει αυτή τη μέρα είναι το μοναστήρι του Αγίου Νικολάου στα Σπάτα, που ανήκει στη Μητρόπολη Ηλείας και Ωλένης. Όμως, την ίδια αυτή μέρα γιορτάζει και το εκκλησάκι του Αϊ-Νικόλα, που ανήκει σήμερα πια στο γειτονικό μας Λαντζόι.
Φαίνεται ότι ο ναός αυτός έχει μεγάλη ιστορία, καθώς στη θέση του σημερινού, που χτίστηκε γύρω στο 1990 μετά από εράνους που πραγματοποίησε μιά γυναίκα από το Λαντζόι, βρισκόταν η ομώνυμη εκκλησία του παλαιού Μπρούμα, όπως μαρτυρεί και το ομώνυμο τοπωνύμιο. Δεν θα ήταν παρακινδυνευμένο να υποθέταμε ότι και ο ναός εκείνος, όταν το χωριό ήταν στην παλιά του θέση, θα γιόρταζε στις 10 Μαϊου, όπως και σήμερα.
Μάλλον ο ναός εκείνος ήταν και ο κεντρικός του χωριού, αφού σε σχέση με τους δύο άλλους ναούς, τον Αϊ-Γιώργη και τον Αϊ-Γιάννη, βρίσκεται πιο κοντά στο Παλιοχώρι, στην τοποθεσία όπου εικάζεται (και πιστοποιείται πολλές φορές από τα ευρήματα) ότι βρισκόταν το χωριό. Επιπλέον, στον περίβολο του ναού έχουν ανασκεφεί πολλές φορές τάφοι, κάτι που πιθανώς υποδεικνύει ότι εδώ βρισκόταν και το νεκροταφείο του χωριού.
Τα πιο σημαντικά ευρήματα στο χώρο είναι κάποια μέλη από τον παλιό ναό, κυρίως δομικές πέτρες από κογχυλιάτη λίθο, και κεραμικά, όπως τούβλα, που μάλλον χρησίμευαν ως δάπεδο του ναού (αντίστοιχη χρήση κεραμικώς τούβλων στο δάπεδο της Επισκοπής στην Ώλενα), αλλά και τα χαρακτηριστικά διακοσμημένα με γραμμικά σχέδια κεραμίδια, που βρίσκει κανείς και στις ३ τοποθεσίες, όπου υπήρχαν οι εκκλησίες του χωριού.
Κάποιοι από τους δομικούς λίθους που σώζονται αποτελούν, σύμφωνα με Γερμανούς αρχαιολόγους που συμβουλεύτηκα, τμήμα αρχαίου ναού. Θα μπορούσε, ίσως, να εικάσει κανείς ότι προέρχονται από κάποιο κτίσμα της αρχαίας Ηράκλειας, που χρησιμοποιήθηκε για να χτιστεί ο ναός.
Υπάρχει, επίσης, μπροστά από το σημερινό ναό, μία μικρή τετράγωνη βάση από πέτρες, ασβεστοκονίαμα και κεραμίδια, που θα μπορούσε να είναι η αγία Τράπεζα του παλιού ναού. Εξάλλου, λέγεται ότι η αγία Τράπεζα διατηρούνταν μέσα στα χωράφια, πριν χτιστεί ο σημερινός ναός, αφού απαγορεύεται να καταστραφεί, ακόμα κι αν καταστραφεί ο ναός.
Από τις εικόνες που σώζονται από τις εκκλησίς του Μπρούμα, υπάρχουν 7 που φαίνεται ότι έχουν δημιουργηθεί από το ίδιο χέρι. Ανάμεσά τους υπάρχει και το ένα κομμάτι ενός βημόθυρου (δηλαδή της πόρτας από την Ωραία Πύλη) που φέρει τις εικόνες του Αποστόλου Πέτρου και του Αγίου Νικολάου. Η απεικόνιση του Αγίου Νικολάου είναι πιθανώς ένα στοιχείο για να σχετίσουμε την ομάδα αυτή των εικόνων με το ναό.
Η κατασκευή του σημερινού ναού είναι σίγουρο ότι προκάλεσε μεγάλη καταστροφή σε όποιο στοιχείο είχε απομείνει από τον παλιό. Η ανθρώπινη δραστηριότητα συνεχίζει το καταστροφικό της έργο ως σήμερα: προσπάθειες εξωραϊσμού του ναού αλλά και το γεγονός ότι ο χώρος αποτελεί μέρος αγροτικού δρόμου βλάπτουν όλο και περισσότερο ό, τι έχει απομείνει. Επομένως, η ανάγκη για συλλογή στοιχείων και τεκμηρίων είναι επιτακτική. Άλλωστε, όπως έχω και παλιότερα επισημάνει, ο άνθρωπος δημιουργεί για να καταστρέψουν οι επόμενες γενιές!

Εικόνες από τη γιορτή του Αϊ-Θανάση για όσους έλειπαν

Άνοιξε και φέτος το εκκλησάκι για να γιορτάσει τη μνήμη του Αγίου Αθανασίου και της Αγίας Μαύρας, που τιμάται αύριο. Ο κόσμος όχι πολύς, αλλά αρκετός. Εξάλλου δεν έχει σημασία η ποσότητα αλλά το γεγονός!
Εδώ υπάρχουν μερικές φωτογραφίες που τραβήχτηκαν μετά την πρωινή λειτουργία, για να νιώσουν και όσοι δεν είχαν την ευκαιρία να παρευρίσκονται κάτι από το κλίμα της ημέρας! Μακάρι κάποτε να γίνει η γιορτή αυτή μία ακόμη ευκαιρία για συναπάντημα όλων των ανά την Ελλάδα χωριανών μας, όπως είναι ο Δεκαπενταύγουστος και το πανηγύρι μας!